WLP
02-12-2006, 01:20 PM
Ngô Nhân Dụng
Ngày hôm qua Nhật Báo Người Việt đã loan tin về một ý kiến đòi xóa bỏ điều 4 trong bản hiến pháp mà đảng Cộng Sản Việt Nam đang dùng để cai trị nước ta. Ý kiến này mời được ông Phan Thế Hải, một phóng viên kinh tế nêu lên, sau khi đọc bản dự thảo Báo Cáo Chính Trị cho Ðại Hội X. Gần đây có nhiều người ở trong nước đã bày tỏ ý kiến với Bộ Chính Trị đảng Cộng Sản, nhưng chưa thấy ai phân tích những quốc nạn ở Việt Nam một cách thẳng thắn như ông Phan Thế Hải.
Ông Phan Thế Hải nói thẳng rằng bản báo cáo chính trị hô hào “đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới” chả thấy cái gì mới, “vẫn là giọng văn cũ, khái niệm cũ...” Ông so sánh Việt Nam với các nước chung quanh trong cuộc chạy đua trên xa lộ kinh tế toàn cầu, và thấy “chúng ta vẫn kiên trì (dùng) một phương tiện cũ kỹ từ thế kỷ XIX.” Phương tiện đó chính là chủ nghĩa Mác xít. Ông dám nêu lên tai họa lớn nhất, đó là chủ trương đảng trị, nó tạo ra bộ máy cai trị hai tầng, dưới là nhà nước, trên là đảng, vừa phí phạm tài nguyên vừa nuôi dưỡng tham nhũng.
Ông Phan Thế Hải so sánh guồng máy cai trị ở nước ta với một nước láng giềng: “Hiện nay Việt Nam có 6 triệu người ăn lương. Con số này của Thái Lan là 2 triệu.” Cồng kềnh như thế, phí phạm như thế, nhưng không có hiệu quả bằng. Không những thế, còn tạo ra cơ hội cho tham nhũng. Phan Thế Hải nêu thí dụ như khi một nhà đầu tư muốn xin phép kinh doanh trong một tỉnh: “Khi dự án đã được duyệt ở Ủy Ban Nhân Dân tỉnh (tức là chấp thuận rồi) nhưng tỉnh ủy (tức là các quan chức cán bộ đảng ở trên) không đồng ý, dự án đó nghiễm nhiên bị ách lại. Muốn qua được cửa này buộc phải thỏa hiệp, phải ‘đi đêm,’ nếu không đừng hòng triển khai.” Phan Thế Hải gọi đó là một “bộ máy song trùng đồ sộ.” Cả nước có 64 tỉnh, 64 bộ máy hành chánh đội trên đầu 64 bộ máy tỉnh ủy, trong đó là 64 ông chủ tịch, 64 ông bí thư, tất nhiên còn 64 ông này, 64 bà nọ, ai cũng có thể kiếm chác được. Và ở hơn 600 huyện cũng vậy. Bây giờ đảng Cộng Sản cứ hỏi tham nhũng ở đâu sinh ra lắm như thế. Sinh ra từ chế độ độc tài đảng trị. Có thay đổi chế độ thì mới hy vọng giảm được tham nhũng.
Nhân dịp nhà báo Phan Thế Hải so sánh Việt Nam vối Thái Lan, thử ghé mắt nhìn qua nước này một lát. Xứ Thái Lan cũng lo chống tham nhũng, nhưng họ chống bằng cách khác. Tuy những tay ăn hút trong chính quyền dùng đủ trò để ngăn cản những người chống tham nhũng nhưng cuối cùng họ vẫn đang thua vì xứ Thái Lan có báo chí độc lập, có một xã hội công dân năng động và các đảng đối lập mạnh.
Tuần trước, ở thủ đô Bangkok bà Jaruvan Maintaka đã được trở lại ngồi ở văn phòng Tổng Thanh Tra Ðộc Lập sau gần hai năm vắng mặt vì bị “cách chức.” Bao nhiêu người Thái đã mang hoa hồng tới trưng đầy ở cửa văn phòng của bà. Vị việc phục chức của Khunying Jaruvan Maintaka là một chiến thắng của phong trào chống tham nhũng (Khunying là tước hiệu vua ban, có nghĩa như là Phu Nhân nhưng không phải nhờ chồng mà được phong). Ðây cũng là một chiến thắng của việc xây dựng các định chế dân chủ ở Thái Lan.
Bà Jaruvan Maintaka, 58 tuổi, là người đầu tiên được bổ nhiệm vào chức Tổng Thanh Tra Ðộc Lập vào năm 2001, để thi hành bản hiến pháp cải tổ năm 1997 của Thái Lan. Ðiều quan trọng là hai chữ Ðộc Lập. Văn phòng Tổng Thanh Tra có ngân sách riêng và hệ thống nhân viên đông đủ để kiểm tra các vụ chi tiêu của guồng máy nhà nước. Việc bổ nhiệm Tổng Thanh Tra do nhà vua chuẩn y sau khi Thượng Viện bỏ phiếu thông qua.
Bà Jaruvan nhận việc đúng lúc, vì có rất nhiều việc cần thanh tra! Chính phủ của Thủ Tướng Thaksin Shinawatra mới nhậm chức và ban hành những chính sách tư nhân hóa nhiều doanh nghiệp nhà nước, với một chương trình xây dựng hạ tầng cơ sở lớn lao, trong đó có phi trường Bangkok với phí tổn 2.7 tỷ Mỹ kim, còn ngân sách xây dựng trên toàn quốc sẽ lên tới $41 tỷ trong vòng 5 năm tới. Tư hữu hóa và chương trình xây dựng đường sá, phi cảng, ở xứ nào cũng là những ổ mật cho bọn tham nhũng và gian thương ăn hút. Cứ hỏi các ông Ðào Ðình Bình, bộ trưởng Bộ Giao Thông Vận Tải ở Hà Nội, với Thứ Trưởng Nguyễn Việt Tiến, tổng giám đốc Bùi Tiến Dũng (Dũng cá độ) thì biết rõ hơn.
Từ khi lên làm thủ tướng, nhà tỷ phú Thaksin vẫn tự xưng là người chống tham nhũng với chủ trương phải minh bạch công khai. Trong nhiệm kỳ đầu, 2001-2004 ông đã thực hiện được nhiều lời hứa với nông dân, nên tái thắng cử với đa số áp đảo trong nhiệm kỳ hai từ năm 2005. Nhưng nhiều người tố cáo ông lẫn lộn việc công với quyền lợi của các xí nghiệp gia đình, điều này chưa biết thực hư chắc chắn. Nhưng các vụ tham nhũng trong chính quyền của ông có thật và nhiều người đã bị tố giác. Khi đảng Thai Rat Thai của Thủ Tướng Thaksin chọn bà Jaruvan chắc họ nghĩ rằng bà sẽ đóng vai một “con cọp giấy” mà họ có thể thao túng. Ðảng này tập hợp nhiều nhà tỷ phú cùng các chính trị gia chuyên nghiệp. Nhiều quan chức trong đảng cầm quyền đã bị tố tham nhũng, nếu chọn được một Tổng Thanh Tra Ðộc Lập hiền lành dễ bảo thì rất tiện cho đảng. Nhưng họ đã lầm, bây giờ người Thái gọi bà là Thiết Phu Nhân. Bà Jaruvan là mẹ ba đứa con chính bà từng là con gái đầu lòng, làm nghề công chức chuyên nghiệp, người phụ nữ này cho thấy trong công việc thì bà cứng như thép. Văn phòng Tổng Thanh Tra Ðộc Lập bắt đầu kiểm tra các vụ đấu thầu xây dựng, trong đó phi trường Bangkok được đặc biệt chú ý. Báo chí chưa nói tới một khám phá hay cáo giác nào của bà Tổng Thanh Tra Ðộc Lập chỉ đích danh các quan chức lớn trong đảng cầm quyền, vì thời gian làm việc của bà Jaruvan quá ngắn trước khi phải lo tranh đấu trước mối đe dọa bị “cách chức.” Nhưng ngay sau khi bà Jaruvan bắt đầu soi mói sổ sách kế toán, chắc hẳn các tay tham nhũng bắt đầu báo động với nhau phải trừ bà Tổng Thanh Tra quá độc lập này. Khó lòng che mắt một người công chức có lương tâm lại tốt nghiệp MBA, Cao Học Kinh Doanh tại Ðại Học Michigan bên Mỹ, tức là biết kế toán, tài chánh là cái gì. Bà lật lên các hồ sơ về việc xây cất phi trường mới và trình bày các điều khả nghi trong các hồ sơ đấu thầu, với nhận xét: “Nhìn đâu cũng thấy tham nhũng!” Một công ty Mỹ đã thú nhận đã hối lộ trong việc cung cấp máy dò vũ khí cho phi trường mới. Bọn tham nhũng, gian thương phải ra tay. Nhưng Ðức Vua Bhumibol Adulyadej đã tưởng lệ bà với tước hiệu Kunying, sau 18 tháng làm Tổng Thanh Tra.
Những người đầu tiên đứng lên chống bà Jaruvan là các nghị sĩ Thượng Viện Thái Lan. Họ tìm ra một sơ sót về thủ tục để làm đơn kiện, và Tòa Án Hiến Pháp đã tuyên bố việc biểu quyết bổ nhiệm bà Jaruvan không hợp lệ. Tất cả dư luận công chúng, báo chí, các đảng chính trị đối lập, các tổ chức nhân quyền và các giáo sư đại học lên tiếng phản đối bản án thiên vị. Nhưng bà Jaruvan không được vào ngồi ở văn phòng Tổng Thanh Tra nữa, và cũng không được trả lương. Báo chí Thái Lan mô tả bà như một nữ anh hùng dám đứng đầu sóng ngọn gió chống lại cường quyền và thế lực tài phiệt.
Thượng Viện Thái đã bỏ phiếu tín nhiệm một công chức khác của Bộ Tài Chánh, ông Visut Montriwat lên làm Tổng Thanh Tra Ðộc Lập. Ðức Vua Bhumidol từ chối không ký sắc lệnh bổ nhiệm mới, nêu lên một sai sót về thủ tục. Bà Jaruvan tuyên bố không rời khỏi chức Tổng Thanh Tra nếu nhà vua chưa ký giấy bổ nhiệm người mới. Một cuộc khủng hoảng hiến pháp có thể nổ ra. Nhưng ở Thái Lan uy tín của nhà vua rất lớn mặc dù ông chỉ đóng vai trò tượng trưng. Các nghị sĩ phe chính phủ phải chịu im tiếng. Các nhà chính trị, các hiệp hội tư trong xã hội công dân, giới đại học và truyền thông nhận được thông điệp của nhà vua. Cuộc tranh đấu cho bà Jaruvan càng mạnh hơn. Bà lại là một người Công Giáo thuần thành trong một nước đại đa số dân theo Phật Giáo, một quốc gia mà nhà vua cùng hoàng hậu vẫn làm bổn phận cúng dường chư tăng để làm gương cho dân chúng. Bà Jaruvan đã thanh lập một website kiểu “ChốngThamNhũng.net” khiến cho chính quyền Thaksin phải tìm cách gây khó khăn.
Cuối cùng thì phe chính quyền đã chịu nhường một bước. Các nghị sĩ Thai Rat Thai đã thương lượng với Tòa Án Hiến Pháp để phán lại, cho phép bà Jaruvan trở về ghế Tổng Thanh Tra cho đến hết nhiệm kỳ, nghĩa là đến hết năm nay. Bà trở lại văn phòng Tổng Thanh Tra như một anh hùng.
Bà Jaruvan đáng gọi là nữ anh hùng. Nhưng có những “anh hùng” khác trong chiến thắng của phe chống tham nhũng. Trên hết là sự trưởng thành của dân chúng Thái Lan. Từ 40 năm trước người dân Thái đã đứng lên tranh đấu đòi các tướng lãnh quân phiệt phải trả quyền tự do, dân chủ cho nhân dân. Nhiều sinh viên đã bỏ mình trong các cuộc biểu tình như vậy, cho tới khi phe quân phiệt phải chịu nhượng bộ. Nhưng một chế độ dân chủ có hiến pháp tử tế rồi cũng chưa chắc bảo đảm có những chính quyền trong sạch đàng hoàng, nếu không có một xã hội công dân hoạt động, làm nền tảng cho tinh thần dân chủ đứng vững chắc. Báo chí truyền thông độc lập, các đại học tự trị, giới trí thức không hèn nhát, và các hiệp hội tư đủ mọi ngành phát triển, tự nguyện, tự do và độc lập, tất cả đều đóng vai trò bảo vệ cho nền dân chủ bền vững.
Như ông Phan Thế Hải nhận xét, nước Thái Lan chỉ có 2 triệu người trong guồng máy nhà nước, một nước có 65 triệu dân. Việt Nam ta có 82 triệu dân nhưng có hai tầng quan lại, dưới là nhà nước, trên là đảng, cho nên phải nuôi tới 6 triệu cán bộ, công chức. Cứ nói chống tham nhũng suốt bao nhiêu năm mà không chống được cũng chỉ vì không có những định chế độc lập như văn phòng Tổng Thanh Tra Ðộc Lập mà bà Jaruvan phụ trách. Một cá nhân bà Jaruvan chắc cũng không đủ sức đứng mũi chịu sào chống lại thế lực cả guồng máy tham nhũng. Phải có các nhà báo độc lập, phải có giới đại học độc lập, các đảng đối lập và một xã hội công dân năng nổ để toàn dân có thể góp phần xây dựng đất nước họ trong tinh thần tự do và tự nguyện. Muốn xây dựng một xã hội công dân như vậy, đúng như ông Phan Thế Hải đề nghị, phải xóa bỏ chế độ đảng trị, bắt đầu với việc xóa điều 4 trong bản hiến pháp lỗi thời.
Ngày hôm qua Nhật Báo Người Việt đã loan tin về một ý kiến đòi xóa bỏ điều 4 trong bản hiến pháp mà đảng Cộng Sản Việt Nam đang dùng để cai trị nước ta. Ý kiến này mời được ông Phan Thế Hải, một phóng viên kinh tế nêu lên, sau khi đọc bản dự thảo Báo Cáo Chính Trị cho Ðại Hội X. Gần đây có nhiều người ở trong nước đã bày tỏ ý kiến với Bộ Chính Trị đảng Cộng Sản, nhưng chưa thấy ai phân tích những quốc nạn ở Việt Nam một cách thẳng thắn như ông Phan Thế Hải.
Ông Phan Thế Hải nói thẳng rằng bản báo cáo chính trị hô hào “đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới” chả thấy cái gì mới, “vẫn là giọng văn cũ, khái niệm cũ...” Ông so sánh Việt Nam với các nước chung quanh trong cuộc chạy đua trên xa lộ kinh tế toàn cầu, và thấy “chúng ta vẫn kiên trì (dùng) một phương tiện cũ kỹ từ thế kỷ XIX.” Phương tiện đó chính là chủ nghĩa Mác xít. Ông dám nêu lên tai họa lớn nhất, đó là chủ trương đảng trị, nó tạo ra bộ máy cai trị hai tầng, dưới là nhà nước, trên là đảng, vừa phí phạm tài nguyên vừa nuôi dưỡng tham nhũng.
Ông Phan Thế Hải so sánh guồng máy cai trị ở nước ta với một nước láng giềng: “Hiện nay Việt Nam có 6 triệu người ăn lương. Con số này của Thái Lan là 2 triệu.” Cồng kềnh như thế, phí phạm như thế, nhưng không có hiệu quả bằng. Không những thế, còn tạo ra cơ hội cho tham nhũng. Phan Thế Hải nêu thí dụ như khi một nhà đầu tư muốn xin phép kinh doanh trong một tỉnh: “Khi dự án đã được duyệt ở Ủy Ban Nhân Dân tỉnh (tức là chấp thuận rồi) nhưng tỉnh ủy (tức là các quan chức cán bộ đảng ở trên) không đồng ý, dự án đó nghiễm nhiên bị ách lại. Muốn qua được cửa này buộc phải thỏa hiệp, phải ‘đi đêm,’ nếu không đừng hòng triển khai.” Phan Thế Hải gọi đó là một “bộ máy song trùng đồ sộ.” Cả nước có 64 tỉnh, 64 bộ máy hành chánh đội trên đầu 64 bộ máy tỉnh ủy, trong đó là 64 ông chủ tịch, 64 ông bí thư, tất nhiên còn 64 ông này, 64 bà nọ, ai cũng có thể kiếm chác được. Và ở hơn 600 huyện cũng vậy. Bây giờ đảng Cộng Sản cứ hỏi tham nhũng ở đâu sinh ra lắm như thế. Sinh ra từ chế độ độc tài đảng trị. Có thay đổi chế độ thì mới hy vọng giảm được tham nhũng.
Nhân dịp nhà báo Phan Thế Hải so sánh Việt Nam vối Thái Lan, thử ghé mắt nhìn qua nước này một lát. Xứ Thái Lan cũng lo chống tham nhũng, nhưng họ chống bằng cách khác. Tuy những tay ăn hút trong chính quyền dùng đủ trò để ngăn cản những người chống tham nhũng nhưng cuối cùng họ vẫn đang thua vì xứ Thái Lan có báo chí độc lập, có một xã hội công dân năng động và các đảng đối lập mạnh.
Tuần trước, ở thủ đô Bangkok bà Jaruvan Maintaka đã được trở lại ngồi ở văn phòng Tổng Thanh Tra Ðộc Lập sau gần hai năm vắng mặt vì bị “cách chức.” Bao nhiêu người Thái đã mang hoa hồng tới trưng đầy ở cửa văn phòng của bà. Vị việc phục chức của Khunying Jaruvan Maintaka là một chiến thắng của phong trào chống tham nhũng (Khunying là tước hiệu vua ban, có nghĩa như là Phu Nhân nhưng không phải nhờ chồng mà được phong). Ðây cũng là một chiến thắng của việc xây dựng các định chế dân chủ ở Thái Lan.
Bà Jaruvan Maintaka, 58 tuổi, là người đầu tiên được bổ nhiệm vào chức Tổng Thanh Tra Ðộc Lập vào năm 2001, để thi hành bản hiến pháp cải tổ năm 1997 của Thái Lan. Ðiều quan trọng là hai chữ Ðộc Lập. Văn phòng Tổng Thanh Tra có ngân sách riêng và hệ thống nhân viên đông đủ để kiểm tra các vụ chi tiêu của guồng máy nhà nước. Việc bổ nhiệm Tổng Thanh Tra do nhà vua chuẩn y sau khi Thượng Viện bỏ phiếu thông qua.
Bà Jaruvan nhận việc đúng lúc, vì có rất nhiều việc cần thanh tra! Chính phủ của Thủ Tướng Thaksin Shinawatra mới nhậm chức và ban hành những chính sách tư nhân hóa nhiều doanh nghiệp nhà nước, với một chương trình xây dựng hạ tầng cơ sở lớn lao, trong đó có phi trường Bangkok với phí tổn 2.7 tỷ Mỹ kim, còn ngân sách xây dựng trên toàn quốc sẽ lên tới $41 tỷ trong vòng 5 năm tới. Tư hữu hóa và chương trình xây dựng đường sá, phi cảng, ở xứ nào cũng là những ổ mật cho bọn tham nhũng và gian thương ăn hút. Cứ hỏi các ông Ðào Ðình Bình, bộ trưởng Bộ Giao Thông Vận Tải ở Hà Nội, với Thứ Trưởng Nguyễn Việt Tiến, tổng giám đốc Bùi Tiến Dũng (Dũng cá độ) thì biết rõ hơn.
Từ khi lên làm thủ tướng, nhà tỷ phú Thaksin vẫn tự xưng là người chống tham nhũng với chủ trương phải minh bạch công khai. Trong nhiệm kỳ đầu, 2001-2004 ông đã thực hiện được nhiều lời hứa với nông dân, nên tái thắng cử với đa số áp đảo trong nhiệm kỳ hai từ năm 2005. Nhưng nhiều người tố cáo ông lẫn lộn việc công với quyền lợi của các xí nghiệp gia đình, điều này chưa biết thực hư chắc chắn. Nhưng các vụ tham nhũng trong chính quyền của ông có thật và nhiều người đã bị tố giác. Khi đảng Thai Rat Thai của Thủ Tướng Thaksin chọn bà Jaruvan chắc họ nghĩ rằng bà sẽ đóng vai một “con cọp giấy” mà họ có thể thao túng. Ðảng này tập hợp nhiều nhà tỷ phú cùng các chính trị gia chuyên nghiệp. Nhiều quan chức trong đảng cầm quyền đã bị tố tham nhũng, nếu chọn được một Tổng Thanh Tra Ðộc Lập hiền lành dễ bảo thì rất tiện cho đảng. Nhưng họ đã lầm, bây giờ người Thái gọi bà là Thiết Phu Nhân. Bà Jaruvan là mẹ ba đứa con chính bà từng là con gái đầu lòng, làm nghề công chức chuyên nghiệp, người phụ nữ này cho thấy trong công việc thì bà cứng như thép. Văn phòng Tổng Thanh Tra Ðộc Lập bắt đầu kiểm tra các vụ đấu thầu xây dựng, trong đó phi trường Bangkok được đặc biệt chú ý. Báo chí chưa nói tới một khám phá hay cáo giác nào của bà Tổng Thanh Tra Ðộc Lập chỉ đích danh các quan chức lớn trong đảng cầm quyền, vì thời gian làm việc của bà Jaruvan quá ngắn trước khi phải lo tranh đấu trước mối đe dọa bị “cách chức.” Nhưng ngay sau khi bà Jaruvan bắt đầu soi mói sổ sách kế toán, chắc hẳn các tay tham nhũng bắt đầu báo động với nhau phải trừ bà Tổng Thanh Tra quá độc lập này. Khó lòng che mắt một người công chức có lương tâm lại tốt nghiệp MBA, Cao Học Kinh Doanh tại Ðại Học Michigan bên Mỹ, tức là biết kế toán, tài chánh là cái gì. Bà lật lên các hồ sơ về việc xây cất phi trường mới và trình bày các điều khả nghi trong các hồ sơ đấu thầu, với nhận xét: “Nhìn đâu cũng thấy tham nhũng!” Một công ty Mỹ đã thú nhận đã hối lộ trong việc cung cấp máy dò vũ khí cho phi trường mới. Bọn tham nhũng, gian thương phải ra tay. Nhưng Ðức Vua Bhumibol Adulyadej đã tưởng lệ bà với tước hiệu Kunying, sau 18 tháng làm Tổng Thanh Tra.
Những người đầu tiên đứng lên chống bà Jaruvan là các nghị sĩ Thượng Viện Thái Lan. Họ tìm ra một sơ sót về thủ tục để làm đơn kiện, và Tòa Án Hiến Pháp đã tuyên bố việc biểu quyết bổ nhiệm bà Jaruvan không hợp lệ. Tất cả dư luận công chúng, báo chí, các đảng chính trị đối lập, các tổ chức nhân quyền và các giáo sư đại học lên tiếng phản đối bản án thiên vị. Nhưng bà Jaruvan không được vào ngồi ở văn phòng Tổng Thanh Tra nữa, và cũng không được trả lương. Báo chí Thái Lan mô tả bà như một nữ anh hùng dám đứng đầu sóng ngọn gió chống lại cường quyền và thế lực tài phiệt.
Thượng Viện Thái đã bỏ phiếu tín nhiệm một công chức khác của Bộ Tài Chánh, ông Visut Montriwat lên làm Tổng Thanh Tra Ðộc Lập. Ðức Vua Bhumidol từ chối không ký sắc lệnh bổ nhiệm mới, nêu lên một sai sót về thủ tục. Bà Jaruvan tuyên bố không rời khỏi chức Tổng Thanh Tra nếu nhà vua chưa ký giấy bổ nhiệm người mới. Một cuộc khủng hoảng hiến pháp có thể nổ ra. Nhưng ở Thái Lan uy tín của nhà vua rất lớn mặc dù ông chỉ đóng vai trò tượng trưng. Các nghị sĩ phe chính phủ phải chịu im tiếng. Các nhà chính trị, các hiệp hội tư trong xã hội công dân, giới đại học và truyền thông nhận được thông điệp của nhà vua. Cuộc tranh đấu cho bà Jaruvan càng mạnh hơn. Bà lại là một người Công Giáo thuần thành trong một nước đại đa số dân theo Phật Giáo, một quốc gia mà nhà vua cùng hoàng hậu vẫn làm bổn phận cúng dường chư tăng để làm gương cho dân chúng. Bà Jaruvan đã thanh lập một website kiểu “ChốngThamNhũng.net” khiến cho chính quyền Thaksin phải tìm cách gây khó khăn.
Cuối cùng thì phe chính quyền đã chịu nhường một bước. Các nghị sĩ Thai Rat Thai đã thương lượng với Tòa Án Hiến Pháp để phán lại, cho phép bà Jaruvan trở về ghế Tổng Thanh Tra cho đến hết nhiệm kỳ, nghĩa là đến hết năm nay. Bà trở lại văn phòng Tổng Thanh Tra như một anh hùng.
Bà Jaruvan đáng gọi là nữ anh hùng. Nhưng có những “anh hùng” khác trong chiến thắng của phe chống tham nhũng. Trên hết là sự trưởng thành của dân chúng Thái Lan. Từ 40 năm trước người dân Thái đã đứng lên tranh đấu đòi các tướng lãnh quân phiệt phải trả quyền tự do, dân chủ cho nhân dân. Nhiều sinh viên đã bỏ mình trong các cuộc biểu tình như vậy, cho tới khi phe quân phiệt phải chịu nhượng bộ. Nhưng một chế độ dân chủ có hiến pháp tử tế rồi cũng chưa chắc bảo đảm có những chính quyền trong sạch đàng hoàng, nếu không có một xã hội công dân hoạt động, làm nền tảng cho tinh thần dân chủ đứng vững chắc. Báo chí truyền thông độc lập, các đại học tự trị, giới trí thức không hèn nhát, và các hiệp hội tư đủ mọi ngành phát triển, tự nguyện, tự do và độc lập, tất cả đều đóng vai trò bảo vệ cho nền dân chủ bền vững.
Như ông Phan Thế Hải nhận xét, nước Thái Lan chỉ có 2 triệu người trong guồng máy nhà nước, một nước có 65 triệu dân. Việt Nam ta có 82 triệu dân nhưng có hai tầng quan lại, dưới là nhà nước, trên là đảng, cho nên phải nuôi tới 6 triệu cán bộ, công chức. Cứ nói chống tham nhũng suốt bao nhiêu năm mà không chống được cũng chỉ vì không có những định chế độc lập như văn phòng Tổng Thanh Tra Ðộc Lập mà bà Jaruvan phụ trách. Một cá nhân bà Jaruvan chắc cũng không đủ sức đứng mũi chịu sào chống lại thế lực cả guồng máy tham nhũng. Phải có các nhà báo độc lập, phải có giới đại học độc lập, các đảng đối lập và một xã hội công dân năng nổ để toàn dân có thể góp phần xây dựng đất nước họ trong tinh thần tự do và tự nguyện. Muốn xây dựng một xã hội công dân như vậy, đúng như ông Phan Thế Hải đề nghị, phải xóa bỏ chế độ đảng trị, bắt đầu với việc xóa điều 4 trong bản hiến pháp lỗi thời.