WLP
08-13-2007, 09:04 PM
Mỗi khi tình cờ nghe bản “Hè Về” với lời mở đầu “Trời hồng hồng, sáng trong trong. Ngàn phượng rung nắng ngoài song... “, dù là đang không ở trong mùa hè, tâm trí tôi cũng vẫn mường tượng ra những mùa hè do người xưa kể lại cũng như những mùa hè đã đi qua trong đời. Những hình ảnh và những âm thanh của mùa nắng lại từ quê hương dĩ vãng rộn rịp rủ nhau về cùng tôi hội ngộ trong “căn phòng ký ức”.
Nói đến Hè là nói đến “cái nóng nung người nóng nóng ghê”, là nói đến cái chói chang, khô cằn; song cũng chính trong cái “khó chịu” ấy ta lại có mầu nắng rung trên cánh gió và mùa hè lại có cái “duyên” của nó, cái đẹp của ‘nồng độ’, đôi khi còn là cái cuồng nhiệt của con người trong vũ trụ nắng mưa. Rồi trên một bình diện nào đó còn có ‘em’; mà em thì mùa nào cũng có, vì thế thi nhân không thể không đi vào mùa Hạ. Xin hãy nghe:
quê em miền nắng cháy
giọt mưa thì hiếm hoi
mây qua không ngừng lại
cát bụi bay mù trời
con đường em bước đi
gai xương rồng nhọt quá
gió như đàn ngựa hoang
trên đồng khô trắng xóa
em là nước cho cây
em là sương cho cỏ
em là sợi cho bông
và cho anh – nỗi nhớ
(Ng. D.)
Bây giờ xin cùng nhau coi cuốn phim thời gian và nhận diện lại hình ảnh một quê hương với những mùa hè thanh bình của một thời đâu đây mà có lẽ bây giờ chỉ nghe hay đọc lại nơi trang sách nào đó, chúng ta không khỏi bùi ngùi, tiếc nuối.
Những trưa hè với hình ảnh và âm thanh mà đã có lần được đề cập tới trong hai bài: Âm Thanh, Tiếng Nói, và Quê Hương và bài nói về Hình Ảnh và Quê Hương. Dưới ánh nắng hè gay gắt, người ta vẫn từng bắt gặp những hình ảnh thật dễ thương, đầy mầu sắc quê hương như nhà thơ Bàng Bá Lân, tác giả Tiếng Thông Reo đã minh họa:
dưới gốc đa già trong vũng bóng
nằm mát đàn trâu ngẫm nghĩ nhai
ve ve rung cánh ruồi say nắng
gà gáy trong thôn những tiếng dài
Rồi khi chiều xuống, Đoàn Văn Cừ với hồn thơ ẩn sau cảnh vật đã viết như để lưu lại cho thế hệ sau những hình ảnh cuộc đời Việt Nam trong đêm “Trăng Hè”
bên giếng dăm cô gái xứ quê
từng đoàn vui vẻ rủ nhau về
trên vai nặng trĩu đôi thùng nước
kĩu kịt đi vào lối cổng tre.
Những mùa hè đã đến, đã đi qua trong đời mỗi người chúng ta, ít nhiều cũng đã để lại những dấu ấn khó phai trong tâm hồn. Trong hành trình nhân sinh, ai trong chúng ta mà không trải qua thời cắp sách, đánh đáo, đánh bi, đánh chắt ở lề đương, nơi sân trường. Cái ngày mà có người trong chúng ta đã vô tình để J. Leiba (Lê Văn Bái) bắt gặp:
em nhớ năm em mới lên mười
tóc em buông xõa chấm ngang vai
ngây thơ nào biết em xinh đẹp
cùng trẻ bên đường đánh ‘chắt ’chơi
anh đi qua đó đứng nhìn em
em vứt sành đi vội đứng lên
dắt tay cười nói xô nhau chạy
em vấp vào anh ngã xuống thềm.
Đó là cái thời mà Xuân Tâm đã phải reo lên khi nghe tiếng trống tan trường của buổi học cuối:
sung sướng quá giờ cuối cùng đã hết
đoàn trai non hớn hở rủ nhau về
chín mươi ngày nhẩy nhót ở đồng quê
ôi tất cả mùa xuân trong mùa hạ.
Tan trường rồi, niềm vui đó có mãi mãi là niềm vui vô tư khi “trong đám xuân xanh ấy có
người bỏ cuộc chơi” thả hồn mình vào cảnh trí mùa hè. Nhất là những ai một thời ở Huế đô hoặc nơi thành phố Hải Phòng rực trời hoa phượng, loài hoa đã mặc nhiên mang tên Hoa Học Trò; hoa càng thắm lá lại càng xanh, ấp ủ bao nỗi niềm của thời niên thiếu đến độ hầu như chỉ có đám học trò là người tình duy nhất và “phượng” đã trở nên tri kỷ mà thôi:
nhớ ai phượng thả hồn bay
diều nương tiếng sáo thổi ngày trầm du
có mây trên lối giã từ
có hoa phượng ép trong thư học trò
truyện buồn hè ủ vu vơ
cuối mùa thi ấy làm thơ sai vần
cả hoa và nắng phân vân
làm cho khoảng nhớ loang dần không gian.
Cũng từ những mùa hè chia tay rồi chuyện buồn có cánh bay theo và những chuyện lòng khập khễnh, vu vơ, quyến rũ cũng làng lạng đi bên để cho hồn thơ đành phải khoác vai tâm sự, thổ lộ và đổ lỗi cho những vần thơ vô tội mang nghiệp sông “Tương”:
ta thích thơ buồn từ ngõ em đi
phượng vỹ sân trường khóc cuối mùa thi.
Phượng vỹ khóc ai và tại sao phượng khóc. Qua lời thơ trên hẳn người nghe cũng đã thấu được tâm trạng tác gỉa là người thiếu may mắn, đã không có tên trong bảng thi đậu mùa ấy. Tâm sự kẻ đậu, người rớt cũng chỉ có mầu hoa phượng chia sẻ.
Mùa hè với sắc hoa phượng vỹ đã ám ảnh, đã pha mầu cho tâm tình người học trò, làm sáng lên cái tình tự thời niên thiếu. Nếp sống linh tinh, chuyện trò huyên thuyên, thơ tình lén lút bởi như Xuân Diệu trong bài “Tình Thứ Nhất”, tình học trò, đã tự thú thay cho rất nhiều người trong chúng ta, cho những ai đã một hay hơn một lần mang dấu tích, có khi còn là thương tích của niềm nhớ bâng quơ mà dai dẳng ấy.:
thư thì mỏng như suốt đời mộng ảo
tình thì buồn như tất cả chia ly
giấy phong kỹ mang thầm trong túi áo
mãi trăm lần viết lại mới đưa đi
Nói tóm lại là những chuyện học trò mà người nói, người nghe vẫn là những chuyện bao quanh câu nói ‘nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò’ mà chúng ta sẽ nghe sau đây qua lời thơ của một cây viết hiện đại, vừa rí rỏm vừa phản ảnh trung thực những gì là chúng ta của một thời đã qua.
học trò con trai ma quỷ
học trò con gái thần tiên
thầy bắt thần tiên ngồi kèm ma quỷ
bén hơi ma quỷ ghẹo thần tiên rồi ...
----------------------------------------------
lấm láp trong đời mỗi giây mỗi kịch
tuổi học trò đồng nghĩa với trang thơ
thời gian không mất trắng bao giờ
câu chuyện học trò không đầu không đuôi
tình ý học trò quả me chua loét
lưu bút mùa hoa phượng cháy không nguôi
lá thư học trò vu vơ dấm dúi
nỗi nhớ học trò chấp chới suốt đời nhau
đẹp như là không đâu vào đâu.
Chính vì “cái thuở ban đầu lưu luyến ấy/ ngàn năm chưa dễ đã ai quên” nên có người âm thầm ôm kỷ niệm, có người lại viết ra thành lời và mùa hè đã sưởi ấm lòng người như thế đó, bằng những nhớ nhung, vời vợi tiếc nuối:
suốt cả ngày xưa những tháng hè
chờ nhau không hẹn dưới hàng me
không ai nhắc lại mà sao nhớ
cánh phượng chiều rơi thắm ngõ về
Thậm chí hôm nay đây, trong những ngày lưu vong nơi xứ người, mặc dù đa đoan với công
việc mưu sinh, có những người tóc đã hai mùa, những giây phút cuối ngày ngồi một mình hay với bạn bè, nhớ về vùng đất đầy trời hoa phượng, con đường Duy Tân suốt ngày râm mát, những hàng cây me bâng khuâng và mênh mang trên tờ nhật ký, đã không xóa nổi tâm thức ngậm ngùi như lời nhắn nhủ sau đây:
mùa hạ nơi này vẫn nắng nung
quê hương còn vọng tiếng côn trùng
những đêm nghèo có nghe chim quốc
lũ dế bên hè vẫn hát chung?
Nói tới đây, những người Việt chúng ta một thời trên quê hương chiến tranh, một quê hương đau khổ, đầy oan trái và thù hận do bạo quyền Hà Nội gieo rắc trên đời sống dân lành, làm sao có thể quên được thảm trạng mùa hè. Chúng tôi muốn nói đến “Mùa Hè Đỏ Lửa” với những đêm hỏa châu và với tiếng đạn bom rền trời hòa trong những tiếng “người khóc thương nhau vỡ nắng hè”.
Tâm sự của mùa hè là như thế, nỗi niềm của hoa phượng, của hàng me, của tiếng ve, tiếng dế và tiếng quốc kêu là thế. Là những gì mà tình yêu tổ quốc, niềm nhớ quê hương đã, đang ,và sẽ mãi mãi giữ lại cho ta trong tâm hồn, trên những trang giấy ươm đầy tình tự qua những áng văn, lời thơ, và qua ngôn ngữ Việt Nam vậy.
Hè 2006
Trường Thy
Nói đến Hè là nói đến “cái nóng nung người nóng nóng ghê”, là nói đến cái chói chang, khô cằn; song cũng chính trong cái “khó chịu” ấy ta lại có mầu nắng rung trên cánh gió và mùa hè lại có cái “duyên” của nó, cái đẹp của ‘nồng độ’, đôi khi còn là cái cuồng nhiệt của con người trong vũ trụ nắng mưa. Rồi trên một bình diện nào đó còn có ‘em’; mà em thì mùa nào cũng có, vì thế thi nhân không thể không đi vào mùa Hạ. Xin hãy nghe:
quê em miền nắng cháy
giọt mưa thì hiếm hoi
mây qua không ngừng lại
cát bụi bay mù trời
con đường em bước đi
gai xương rồng nhọt quá
gió như đàn ngựa hoang
trên đồng khô trắng xóa
em là nước cho cây
em là sương cho cỏ
em là sợi cho bông
và cho anh – nỗi nhớ
(Ng. D.)
Bây giờ xin cùng nhau coi cuốn phim thời gian và nhận diện lại hình ảnh một quê hương với những mùa hè thanh bình của một thời đâu đây mà có lẽ bây giờ chỉ nghe hay đọc lại nơi trang sách nào đó, chúng ta không khỏi bùi ngùi, tiếc nuối.
Những trưa hè với hình ảnh và âm thanh mà đã có lần được đề cập tới trong hai bài: Âm Thanh, Tiếng Nói, và Quê Hương và bài nói về Hình Ảnh và Quê Hương. Dưới ánh nắng hè gay gắt, người ta vẫn từng bắt gặp những hình ảnh thật dễ thương, đầy mầu sắc quê hương như nhà thơ Bàng Bá Lân, tác giả Tiếng Thông Reo đã minh họa:
dưới gốc đa già trong vũng bóng
nằm mát đàn trâu ngẫm nghĩ nhai
ve ve rung cánh ruồi say nắng
gà gáy trong thôn những tiếng dài
Rồi khi chiều xuống, Đoàn Văn Cừ với hồn thơ ẩn sau cảnh vật đã viết như để lưu lại cho thế hệ sau những hình ảnh cuộc đời Việt Nam trong đêm “Trăng Hè”
bên giếng dăm cô gái xứ quê
từng đoàn vui vẻ rủ nhau về
trên vai nặng trĩu đôi thùng nước
kĩu kịt đi vào lối cổng tre.
Những mùa hè đã đến, đã đi qua trong đời mỗi người chúng ta, ít nhiều cũng đã để lại những dấu ấn khó phai trong tâm hồn. Trong hành trình nhân sinh, ai trong chúng ta mà không trải qua thời cắp sách, đánh đáo, đánh bi, đánh chắt ở lề đương, nơi sân trường. Cái ngày mà có người trong chúng ta đã vô tình để J. Leiba (Lê Văn Bái) bắt gặp:
em nhớ năm em mới lên mười
tóc em buông xõa chấm ngang vai
ngây thơ nào biết em xinh đẹp
cùng trẻ bên đường đánh ‘chắt ’chơi
anh đi qua đó đứng nhìn em
em vứt sành đi vội đứng lên
dắt tay cười nói xô nhau chạy
em vấp vào anh ngã xuống thềm.
Đó là cái thời mà Xuân Tâm đã phải reo lên khi nghe tiếng trống tan trường của buổi học cuối:
sung sướng quá giờ cuối cùng đã hết
đoàn trai non hớn hở rủ nhau về
chín mươi ngày nhẩy nhót ở đồng quê
ôi tất cả mùa xuân trong mùa hạ.
Tan trường rồi, niềm vui đó có mãi mãi là niềm vui vô tư khi “trong đám xuân xanh ấy có
người bỏ cuộc chơi” thả hồn mình vào cảnh trí mùa hè. Nhất là những ai một thời ở Huế đô hoặc nơi thành phố Hải Phòng rực trời hoa phượng, loài hoa đã mặc nhiên mang tên Hoa Học Trò; hoa càng thắm lá lại càng xanh, ấp ủ bao nỗi niềm của thời niên thiếu đến độ hầu như chỉ có đám học trò là người tình duy nhất và “phượng” đã trở nên tri kỷ mà thôi:
nhớ ai phượng thả hồn bay
diều nương tiếng sáo thổi ngày trầm du
có mây trên lối giã từ
có hoa phượng ép trong thư học trò
truyện buồn hè ủ vu vơ
cuối mùa thi ấy làm thơ sai vần
cả hoa và nắng phân vân
làm cho khoảng nhớ loang dần không gian.
Cũng từ những mùa hè chia tay rồi chuyện buồn có cánh bay theo và những chuyện lòng khập khễnh, vu vơ, quyến rũ cũng làng lạng đi bên để cho hồn thơ đành phải khoác vai tâm sự, thổ lộ và đổ lỗi cho những vần thơ vô tội mang nghiệp sông “Tương”:
ta thích thơ buồn từ ngõ em đi
phượng vỹ sân trường khóc cuối mùa thi.
Phượng vỹ khóc ai và tại sao phượng khóc. Qua lời thơ trên hẳn người nghe cũng đã thấu được tâm trạng tác gỉa là người thiếu may mắn, đã không có tên trong bảng thi đậu mùa ấy. Tâm sự kẻ đậu, người rớt cũng chỉ có mầu hoa phượng chia sẻ.
Mùa hè với sắc hoa phượng vỹ đã ám ảnh, đã pha mầu cho tâm tình người học trò, làm sáng lên cái tình tự thời niên thiếu. Nếp sống linh tinh, chuyện trò huyên thuyên, thơ tình lén lút bởi như Xuân Diệu trong bài “Tình Thứ Nhất”, tình học trò, đã tự thú thay cho rất nhiều người trong chúng ta, cho những ai đã một hay hơn một lần mang dấu tích, có khi còn là thương tích của niềm nhớ bâng quơ mà dai dẳng ấy.:
thư thì mỏng như suốt đời mộng ảo
tình thì buồn như tất cả chia ly
giấy phong kỹ mang thầm trong túi áo
mãi trăm lần viết lại mới đưa đi
Nói tóm lại là những chuyện học trò mà người nói, người nghe vẫn là những chuyện bao quanh câu nói ‘nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò’ mà chúng ta sẽ nghe sau đây qua lời thơ của một cây viết hiện đại, vừa rí rỏm vừa phản ảnh trung thực những gì là chúng ta của một thời đã qua.
học trò con trai ma quỷ
học trò con gái thần tiên
thầy bắt thần tiên ngồi kèm ma quỷ
bén hơi ma quỷ ghẹo thần tiên rồi ...
----------------------------------------------
lấm láp trong đời mỗi giây mỗi kịch
tuổi học trò đồng nghĩa với trang thơ
thời gian không mất trắng bao giờ
câu chuyện học trò không đầu không đuôi
tình ý học trò quả me chua loét
lưu bút mùa hoa phượng cháy không nguôi
lá thư học trò vu vơ dấm dúi
nỗi nhớ học trò chấp chới suốt đời nhau
đẹp như là không đâu vào đâu.
Chính vì “cái thuở ban đầu lưu luyến ấy/ ngàn năm chưa dễ đã ai quên” nên có người âm thầm ôm kỷ niệm, có người lại viết ra thành lời và mùa hè đã sưởi ấm lòng người như thế đó, bằng những nhớ nhung, vời vợi tiếc nuối:
suốt cả ngày xưa những tháng hè
chờ nhau không hẹn dưới hàng me
không ai nhắc lại mà sao nhớ
cánh phượng chiều rơi thắm ngõ về
Thậm chí hôm nay đây, trong những ngày lưu vong nơi xứ người, mặc dù đa đoan với công
việc mưu sinh, có những người tóc đã hai mùa, những giây phút cuối ngày ngồi một mình hay với bạn bè, nhớ về vùng đất đầy trời hoa phượng, con đường Duy Tân suốt ngày râm mát, những hàng cây me bâng khuâng và mênh mang trên tờ nhật ký, đã không xóa nổi tâm thức ngậm ngùi như lời nhắn nhủ sau đây:
mùa hạ nơi này vẫn nắng nung
quê hương còn vọng tiếng côn trùng
những đêm nghèo có nghe chim quốc
lũ dế bên hè vẫn hát chung?
Nói tới đây, những người Việt chúng ta một thời trên quê hương chiến tranh, một quê hương đau khổ, đầy oan trái và thù hận do bạo quyền Hà Nội gieo rắc trên đời sống dân lành, làm sao có thể quên được thảm trạng mùa hè. Chúng tôi muốn nói đến “Mùa Hè Đỏ Lửa” với những đêm hỏa châu và với tiếng đạn bom rền trời hòa trong những tiếng “người khóc thương nhau vỡ nắng hè”.
Tâm sự của mùa hè là như thế, nỗi niềm của hoa phượng, của hàng me, của tiếng ve, tiếng dế và tiếng quốc kêu là thế. Là những gì mà tình yêu tổ quốc, niềm nhớ quê hương đã, đang ,và sẽ mãi mãi giữ lại cho ta trong tâm hồn, trên những trang giấy ươm đầy tình tự qua những áng văn, lời thơ, và qua ngôn ngữ Việt Nam vậy.
Hè 2006
Trường Thy