dangia
10-04-2007, 09:20 AM
Còn khủng khiếp hơn cả sập cầu
Diễm Hương
Ngày 26/09/2007, hai nhịp dẫn của cầu Cần Thơ sụp đổ trong 9 giây. Báo điện tử Vietnamnet ngày 30/09 cho biết Bộ giao thông vận tải đã công bố số người chết là 49, số người mất tích là 3.
Đau đớn, hãi hùng, thương cảm, xót xa, phẫn nộ… là những tình cảm bao trùm trên các trang báo tiếng Việt. Có người đã gửi email tới đài BBC để nhờ đài này đề nghị với chính phủ Việt Nam tổ chức một ngày quốc tang.
Những hành động, những tình cảm đó thể hiện người Việt vẫn còn tính người, tình người và lòng người, nhất là trước một sự kiện đau thương gây chấn động như thế.
Nhưng ở đây, tôi muốn nhìn và muốn nói đến những cái còn lớn hơn cầu Cần Thơ đang từng ngày đổ sụp.
Đọc trên các trang báo tiếng Việt, tôi thấy gần đây ngày càng xuất hiện nhiều vụ như giết bạn để lấy hai triệu, giết người để đoạt chiếc xe máy dăm bảy triệu, cướp xe ôm... Ngày 25/09/07, đọc trang báo điện tử Tin tức Tìm Nhanh, tôi không khỏi rùng mình khi tác giả kể ra những cặp “vợ chồng” cứ “sản xuất” con để bán lấy tiền chơi bạc, ăn xài hoặc mua sắm đồ đạc!
Bạn đọc sẽ bảo tôi sao lắm chuyện thế. Cuộc đời lúc nào và ở đâu mà chả có cái xấu, nghĩ làm gì cho mệt. Nhưng thử ngẫm mà xem, cái xấu, cái ác tràn lan và dường như xuất hiện với nhịp độ ngày càng dầy, với cường độ ngày càng khủng khiếp ở Việt Nam mình phải chăng là một hiện tượng bình thường không cần phải băn khoăn suy nghĩ.
Ngày 29/09/07, trên trang DCVOnline, Vương Văn Quang có đề cập đến một loạt những chuyện bất bình thường cùng thái độ vô cảm trong xã hội Việt Nam. Tôi cùng chia sẻ những suy nghĩ của tác giả và tôi nghĩ đã đến lúc cần phải có nhiều tiếng chuông cảnh tỉnh trước khi chúng ta rơi xuống vực thẳm.
Hãy xếp lại đó mấy chuyện lẻ tẻ kể trên, tôi xin nói tới hai vấn đề trầm trọng với tầm ảnh hưởng sâu rộng.
Trước tiên, tôi xin nói qua về chuyện giao thông.
Nón bảo hộ?
Nguồn: bbc.co.uk
--------------------------------------------------------------------------------
Hồi tháng 12 năm 2006, các trang thông tin xôn xao về vụ giáo sư Seymour Papert, thuộc Viện Công nghệ Massachussetts, bị tai nạn. Ông tới Việt Nam nhằm tìm giải pháp cho tình hình giao thông ở Việt Nam. Ông đưa ra lí thuyết về “hành vi hợp trội” và so sánh chuyện giao thông ở Việt Nam với sự di chuyển của bầy ong, bầy kiến hoặc bầy cá …, chỉ tuân theo những nguyên tắc đơn giản mà không cần sự lãnh đạo.
Nói theo kiểu khoa học là như thế, chứ nói rõ ra, giao thông ở Việt Nam là kiểu giao thông bầy đoàn, mạnh ai nấy đi, mạnh sống yếu chết.
Một nhà khoa học hàng đầu về lãnh vực giao thông của Mỹ nhận xét như thế nghĩ cũng đau thật, nhưng nhìn vào thực trạng giao thông tại Việt Nam thì có lẽ chúng ta không còn cách nào khác hơn là thưa với vị giáo sư đó: Thưa ngài, sao mà ngài nhận xét đúng thế.
Và một người điều khiển xe gắn máy nào đó đã cho vị giáo sư khả kính nếm trải “kinh nghiệm xương máu” về lí thuyết của ngài khi đâm thẳng vào ngài.
Cũng cần nói thêm rằng đài VOA ngày 18/04/2007 trích lại thông tin của AFP cho biết theo số liệu của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, tại Việt Nam mỗi ngày có tới 33 vụ tử vong vì tai nạn giao thông và thiệt hại hàng năm lên tới khoảng 850 triệu Mỹ kim!
Vấn đề thứ hai mà tôi cũng muốn đề cập, vốn không được chính phủ xem là “quốc nạn”, là nạn phá thai tràn lan.
Dòng sống
Nguồn: akdart.com
--------------------------------------------------------------------------------
Hiện nay Việt Nam đã được xếp vào hàng một trong vài nước có con số các vụ phá thai cao nhất thế giới (1). Có lẽ khó ai có thể đưa ra một con số thống kê chính xác vì vấn đề có muôn mặt chìm nổi phức tạp. Do vậy, tôi cũng chỉ xin nêu ra một vài số liệu.
Phóng viên Lê Thanh Hà, Yến Trinh và Thi Ngôn trong bài phóng sự trên báo Tuổi trẻ ngày 23/09/2005 cho biết: “Tại Trung tâm y tế quận 6, con số thanh thiếu niên đến nạo phá thai thật đáng sợ. Trong sáu tháng đầu năm 2005, tại đây tiếp nhận 2.200 ca nạo phá thai. Trong khi đó chỉ có 228 sản phụ đến đây sinh em bé. Như vậy, số ca nạo phá thai cao gấp mười lần số trẻ được sinh ra tại đây!”
Đài RFA ngày 07/07/2005 cho biết: “Theo số liệu của Cơ Quan Kế Hoạch Hóa Gia Đình, với 1 triệu 400 ngàn vụ phá thai mỗi năm, Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có số người trẻ đi phá thai cao nhất thế giới.”
Có người sẽ hỏi tôi là những thông tin tôi vừa nêu có gì mới lạ đâu mà mất thời giờ ghi chép làm gì. Theo tôi, cái lạ là ở chỗ đó. Chuyện sinh mạng con người mà ta cứ coi như bỡn, như chuyện chẳng bõ thời gian bàn cãi.
Vậy đâu là nguyên nhân của hình thức giao thông bầy đoàn đã khiến ông Seymour Papert cảm thấy hấp dẫn và thích thú đặc biệt? Người ta sẽ trả lời là tại dân số tăng quá nhanh, tại đường quá hẹp, tại luật lệ không được tôn trọng…
Những ai sống ở các thành phố lớn tại Việt Nam hẳn đã hơn một lần bị kẹt cứng ở một khúc đường, người hai bên luồng đường cùng cố gắng chen sang phần đường ngược chiều để rồi cứ đứng đối diện nhìn nhau như hai con dê qua cầu, nhích vài phân một và bóp còi inh ỏi.
Trong số hàng trăm hàng ngàn người đó, không biết có mấy người chịu khó dành chừng vài giây để tự hỏi xem tại sao mình lại rơi vào cái mớ hỗn độn bùng nhùng như thế. Thử ngẫm mà xem, hình như kiểu giao thông ở Việt Nam là một mặt nổi phản ảnh khá chính xác tình trạng xã hội: xô bồ, chụp giật, ồ ạt, bất chấp luật lệ, hoặc nói đúng hơn là bị luật mạnh được yếu thua chi phối.
Khi khái niệm sống theo pháp luật chỉ được tô vẽ nhoè nhoẹt trên vài bức tường ở nơi công cộng, chỉ được thực hành qua loa chiếu lệ trong cuộc sống và khi khái niệm thượng tôn pháp luật cứ như cái gì ở đâu xa lắc chẳng có liên quan gì đến con người xứ Việt, thì người ta đành phải tự dàn xếp mà sống với nhau thành kiểu bầy đoàn.
Nhưng cứ để người ta tự dàn xếp với nhau, chúng ta sẽ có kiểu sinh hoạt cộng đồng làng xã, tuy có nhiều hủ tục, nhưng phần nào còn dễ sống. Đàng này lại có nhiều kẻ vốn chẳng thích sống theo pháp luật, nhưng lại tìm thấy ở một vài khoản luật nào đó chiếc gậy thần có thể chỉ ra tiền bạc nhà cửa. Thế rồi bằng vài trò ảo thuật, họ đeo sao, đội mũ, ra các ngả đường tha hồ chỉ gậy. Đám đông xô bồ, sợ sệt, rất dễ nhốn nháo sẽ chạy thục mạng khi thấp thoáng thấy bóng gậy thần.
Cứ như thế, dần dần một hình thức giao thông bầy đoàn nháo nhào lộn xộn theo kiểu khôn sống mống chết, mạnh được yếu thua, một kiểu chen chúc vội vàng chộp giật rất “đậm đà bản sắc Việt Nam” ra đời. Tiếc thay, hình như chưa có nhà khoa học nào nghiên cứu kỹ lưỡng xem nó là đặc trưng của “hình thái xã hội” nào, phải chăng đó là “theo định hướng xã hội chủ nghĩa”?
Bàn về nguyên nhân phá thai, người ta có thể đổ tại chuyện thiếu giáo dục giới tính, tại hiện tượng sống chung và sống thử lan tràn, tại nhiều vụ có thai ngoài ý muốn… và trăm ngàn lý do khác. Người ta cũng sẽ nói rằng bây giờ người đông quá rồi, không phá thai mà cứ sinh ra rồi lấy đất đâu mà ở, lấy gì mà ăn. Nói thế cũng chẳng khác với kiểu nói là thôi bây giờ trái đất đông quá rồi, đem đại bác mà bắn, lấy bom mà thả cho chết bớt đi. Nói trắng ra thế thì ai cũng cho là nhẫn tâm. Nhưng chuyện không cho đứa trẻ được chào đời, dùng dao kéo với kĩ thuật tinh vi để xé nó ra và kéo nó khỏi lòng mẹ phải chăng không phải là một chuyện không nhẫn tâm đến khủng khiếp.
Có người lại hồ đồ tới mức nói rằng cái thai chưa phải hay đâu phải là con người. Vậy chứ ngày nay người ta nói tới phương pháp dưỡng thai với những lời khuyến khích như cho con nghe nhạc (chứ hình như người ta không nói là cho thai nghe nhạc) khi còn trong bụng, năng vỗ về con, năng nói chuyện âu yếm với con… Những lúc đó chắc chẳng bà mẹ nào lại nghĩ rằng cái thứ trong bụng mình chưa phải hay không phải là con người.
Nếu ai đó chỉ vào một bà mẹ mang thai đang sung sướng chờ ngày con mình chào đời mà nói rằng cái thứ bà mang trong bụng thực ra cũng chỉ là “phế phẩm bệnh viện” như cách nói của một bài báo đăng trên Vietnamnet ngày 08/12/2006, hậu quả nhẹ nhất cũng là ăn một trận chửi té tát hoặc sứt đầu mẻ trán…
Không lẽ chỉ thay đổi một chút hoàn cảnh, một chút cách nhìn là tự nhiên con người không còn là con người nữa. Rồi chỉ cần nó không phải là con người, lập tức ta có quyền phế bỏ nó như kiểu người ta ném một nắm giẻ rách phiền phức vô dụng vào thùng rác.
Đó hình như là sự khôn ngoan lắt léo trong cách lí luận và ngôn từ của “con người” và hình như cái cách khôn ngoan đó chỉ có ở “giống người”. Hơn nữa, một kiểu xã hội nơi những kẻ chưa thể lên tiếng hoặc không thể lên tiếng sẽ bị tiêu diệt hay vứt bỏ bất cứ lúc nào có lẽ còn nhiều lần tệ hại hơn thứ “bầy đoàn” của loài vật. Khi nào chúng ta mới nhìn “quốc nạn” này như một tội ác tập thể?
Tôi cũng tạm đồng ý với vài nguyên nhân của chuyện phá thai được nêu trên đây với hi vọng chúng ta không đi quá sâu vào một vài chi tiết để rồi mất hút và lạc đường. (Ở xứ mình, trước một vấn đề cần giải quyết, hình như chẳng mấy khi người ta chịu khó đi tìm căn nguyên cội nguồn, mà chỉ loay hoay bịt ngọn hay vặt ngọn để rồi hậu quả tất yếu là nó sẽ đâm ngang theo hướng khác, nó sẽ mọc thêm nhiều nhánh khác. Đến một lúc nào đó những nhánh mọc thẳng và những nhánh đâm ngang sẽ làm thành một mớ bòng bong hỗn độn vô phương tháo gỡ, trót lạc vào đó thì khó có ngày thoát được).
Nhìn xa hơn một chút, theo tôi, vấn đề là hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay không có khả năng đào tạo ra những con người với lương tâm và trách nhiệm trưởng thành.
Khi thầy giáo tới trường chỉ có nhiệm vụ truyền đạt cho học sinh một mớ kiến thức nào đó theo kiểu mua bán đổi chác, chứ không cần xây dựng một hình ảnh người thầy gương mẫu cho học sinh noi theo trong cuộc sống; khi nhà trường không còn là chốn thiêng liêng, nơi thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau sự hiểu biết, lối sống và trách nhiệm của một con người đối với cuộc đời thì làm sao xã hội có được những công dân biết sống với lương tâm và trách nhiệm trong lối cư xử hằng ngày.
Và như vậy, lương tâm và trách nhiệm đã thành thứ xa xỉ phẩm lỗi thời được cất quá kỹ tới mức người ta không còn biết hiện nay nó nằm ở chỗ nào và cũng chẳng còn muốn lôi nó ra làm gì cho mệt. Bây giờ câu nói “lương tâm không bằng lương tháng” đã trở thành câu nói cửa miệng của nhiều người và điều tệ hại là họ coi đó thực sự như một châm ngôn trong cuộc sống.
Tình trạng giao thông hiện nay chẳng phải là kiểu giao thông cẩu thả, bất cần và vô trách nhiệm? Kiểu quan hệ tình dục bừa bãi cho thoả thích để rồi nếu có thai cũng “giải quyết” đơn giản bằng cách hủy đi không hơn gì chuyện xé một tờ giấy nhàu nát, lại không phải là thái độ vô trách nhiệm với chính mình và với cuộc đời, một thái độ táng tận lương tâm hết mức?
Thay vì giáo dục cho những bậc sinh thành, nhất là những người trẻ vào đời, biết ý thức về việc sinh sản có trách nhiệm, tức là khi người cha người mẹ đến với nhau và quyết định sinh con, họ biết xem xét khả năng và trách nhiệm nuôi dạy con cái chu đáo với một mức sống tối thiểu nào đó, thì xã hội lại vô tình hay hữu ý khuyến khích một lối sống cẩu thả vô trách nhiệm, cứ sống đi rồi có gì phá bỏ đi cũng chẳng sao. Những chuyện giết người cướp của nhan nhản cũng là vì vấn đề giáo dục lương tâm và trách nhiệm bị coi là thừa thãi.
Những vị hữu trách sẽ nói rằng thì mấy chục năm nay chúng tôi đã cố gắng liên tục cải cách giáo dục. Tôi không muốn đi sâu và vấn đề, nhưng dường như chuyện cải cách giáo dục mấy chục năm nay cũng chỉ là chuyện cắt ngọn hoặc bịt ngọn vấn đề. Không biết do vô tình hay hữu ý, nhưng việc cứ vài năm lại thay đổi sách giáo khoa, vài năm lại thay đổi phương pháp này nọ, rõ ràng là những yếu tố khiến cho nền giáo dục Việt Nam từ mấy chục năm nay luôn ở trong tình trạng khủng hoảng vì không lúc nào ổn định.
Nếu việc đem con người ra thử nghiệm trong các nghiên cứu khoa học bị xem như một tội ác cần bị trừng trị, thì việc đem bao nhiêu thế hệ con trẻ Việt Nam ra làm thử nghiệm của ngành giáo dục trong mấy chục năm liên tục phải bị xử như thế nào?
Trở lại vấn đề gốc ngọn. Các vị hữu trách hình như chỉ lo tìm sách nào, phương pháp nào hay và hiện đại, mà không lo đến cốt lõi vấn đề là đào tạo được một đội ngũ giáo viên thực sự là những nhà mô phạm, là gương mẫu hướng dẫn học trò làm người. Nói thì nói vậy chứ hình như chính các vị cũng đâu có muốn làm người đàng hoàng, nói chi đến chuyện đào tạo hay lo cho người khác làm người!
Vả lại, nghĩ đi rồi cũng phải nghĩ lại, nếu ngành giáo dục Việt Nam thực sự đào tạo ra được những thế hệ công dân có lương tâm và ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình, thì các vị có quyền hiện nay cũng khó có thể yên lành ngồi trên ghế. Vì thế, các vị đó chẳng dại gì đưa một nền giáo dục thực sự “tiên tiến” và “xứng tầm thời đại” vào Việt Nam.
Cho nên tôi đành phải đặt một câu hỏi khác theo hơi hướng của ngành tin học là vấn đề của xã hội Việt Nam hiện nay chỉ là lỗi ở một vài phần mềm hay là lỗi hệ thống? Nếu lỗi chỉ nằm ở một vài phần mềm thì thật may phúc vì có lẽ ta chỉ cần chút thời gian sửa chữa, còn nếu là lỗi hệ thống thì theo tôi có lẽ phải cài đặt lại toàn bộ.
Tôi cũng muốn nói thêm rằng là người Việt Nam, đừng ai cho là mình vô can với hiện tình đất nước. Những người nắm giữ bộ máy điều hành đất nước dĩ nhiên có trách nhiệm rồi, nhưng những người khác, nhất là những người tự cho mình còn là người tốt, cũng có trách nhiệm vì trong phạm vi và chừng mực của mình, chúng ta đã không làm hết sức có thể, không triệt để chống lại cái xấu và cái ác để đến mức cái xấu và cái ác lên ngôi.
Trở lại với vụ sập cầu Cần Thơ, tôi cũng cho rằng đó là một vụ tai nạn thảm thương và hãi hùng, nhưng chúng ta hãy nhìn vào những con số: khoảng 50 người chết so với con số khoảng 12.045 người chết vì tai nạn giao thông mỗi năm, và so với khoảng một triệu rưỡi thai nhi bị giết hại hằng năm.
Chưa có vị quan chức nào nghĩ đến chuyện phải truy điệu hay cúi mình tưởng niệm những người chết vì tai nạn giao thông và những thai nhi bị sát hại, nói gì đến một ngày quốc tang. Hãy nghĩ tới một triệu rưỡi người đang chết mỗi năm chỉ vì thói vô trách nhiệm và thứ lương tâm xác xơ rách nát của mỗi chúng ta. Đó quả thực là một tội ác tập thể khủng khiếp.
Hãy cố tìm lại lương tâm và trách nhiệm của mình, hãy gắng giáo dục lương tâm và trách nhiệm cho người trẻ, bắt đầu từ chính gia đình mình và nhất là hãy cố gắng làm những việc tốt đẹp và ích lợi khi mình có thể, để xã hội phần nào ít xấu hơn, ít ác hơn. Điều đó ích lợi hơn nhiều những tiếng hò hét cho những thứ không tưởng xa vời.
Hãy ngẫm mà xem, có những thứ to lớn gấp nhiều lần cầu Cần Thơ như tính người, tình người và lòng người đang đổ sụp trên đầu chúng ta và con cái chúng ta.
--------------------------------------------------------------------------------
Bài do tác giả gởi. DCVOnline biên tập và minh hoạ
DCVOnline: (1) Theo Vũ Như Công tác giả bài Rising rate of abortion đăng trên AsiaNews.it ngày 17/01/2006, hàng năm có 33.000 ca phá thai tại bệnh viện Từ Dũ Tp. HCM. 5% sản phụ huỷ thai là thiếu nữ dưới 18 tuổi mang thai thời kỳ cuối.
Diễm Hương
Ngày 26/09/2007, hai nhịp dẫn của cầu Cần Thơ sụp đổ trong 9 giây. Báo điện tử Vietnamnet ngày 30/09 cho biết Bộ giao thông vận tải đã công bố số người chết là 49, số người mất tích là 3.
Đau đớn, hãi hùng, thương cảm, xót xa, phẫn nộ… là những tình cảm bao trùm trên các trang báo tiếng Việt. Có người đã gửi email tới đài BBC để nhờ đài này đề nghị với chính phủ Việt Nam tổ chức một ngày quốc tang.
Những hành động, những tình cảm đó thể hiện người Việt vẫn còn tính người, tình người và lòng người, nhất là trước một sự kiện đau thương gây chấn động như thế.
Nhưng ở đây, tôi muốn nhìn và muốn nói đến những cái còn lớn hơn cầu Cần Thơ đang từng ngày đổ sụp.
Đọc trên các trang báo tiếng Việt, tôi thấy gần đây ngày càng xuất hiện nhiều vụ như giết bạn để lấy hai triệu, giết người để đoạt chiếc xe máy dăm bảy triệu, cướp xe ôm... Ngày 25/09/07, đọc trang báo điện tử Tin tức Tìm Nhanh, tôi không khỏi rùng mình khi tác giả kể ra những cặp “vợ chồng” cứ “sản xuất” con để bán lấy tiền chơi bạc, ăn xài hoặc mua sắm đồ đạc!
Bạn đọc sẽ bảo tôi sao lắm chuyện thế. Cuộc đời lúc nào và ở đâu mà chả có cái xấu, nghĩ làm gì cho mệt. Nhưng thử ngẫm mà xem, cái xấu, cái ác tràn lan và dường như xuất hiện với nhịp độ ngày càng dầy, với cường độ ngày càng khủng khiếp ở Việt Nam mình phải chăng là một hiện tượng bình thường không cần phải băn khoăn suy nghĩ.
Ngày 29/09/07, trên trang DCVOnline, Vương Văn Quang có đề cập đến một loạt những chuyện bất bình thường cùng thái độ vô cảm trong xã hội Việt Nam. Tôi cùng chia sẻ những suy nghĩ của tác giả và tôi nghĩ đã đến lúc cần phải có nhiều tiếng chuông cảnh tỉnh trước khi chúng ta rơi xuống vực thẳm.
Hãy xếp lại đó mấy chuyện lẻ tẻ kể trên, tôi xin nói tới hai vấn đề trầm trọng với tầm ảnh hưởng sâu rộng.
Trước tiên, tôi xin nói qua về chuyện giao thông.
Nón bảo hộ?
Nguồn: bbc.co.uk
--------------------------------------------------------------------------------
Hồi tháng 12 năm 2006, các trang thông tin xôn xao về vụ giáo sư Seymour Papert, thuộc Viện Công nghệ Massachussetts, bị tai nạn. Ông tới Việt Nam nhằm tìm giải pháp cho tình hình giao thông ở Việt Nam. Ông đưa ra lí thuyết về “hành vi hợp trội” và so sánh chuyện giao thông ở Việt Nam với sự di chuyển của bầy ong, bầy kiến hoặc bầy cá …, chỉ tuân theo những nguyên tắc đơn giản mà không cần sự lãnh đạo.
Nói theo kiểu khoa học là như thế, chứ nói rõ ra, giao thông ở Việt Nam là kiểu giao thông bầy đoàn, mạnh ai nấy đi, mạnh sống yếu chết.
Một nhà khoa học hàng đầu về lãnh vực giao thông của Mỹ nhận xét như thế nghĩ cũng đau thật, nhưng nhìn vào thực trạng giao thông tại Việt Nam thì có lẽ chúng ta không còn cách nào khác hơn là thưa với vị giáo sư đó: Thưa ngài, sao mà ngài nhận xét đúng thế.
Và một người điều khiển xe gắn máy nào đó đã cho vị giáo sư khả kính nếm trải “kinh nghiệm xương máu” về lí thuyết của ngài khi đâm thẳng vào ngài.
Cũng cần nói thêm rằng đài VOA ngày 18/04/2007 trích lại thông tin của AFP cho biết theo số liệu của Ủy ban An toàn giao thông quốc gia, tại Việt Nam mỗi ngày có tới 33 vụ tử vong vì tai nạn giao thông và thiệt hại hàng năm lên tới khoảng 850 triệu Mỹ kim!
Vấn đề thứ hai mà tôi cũng muốn đề cập, vốn không được chính phủ xem là “quốc nạn”, là nạn phá thai tràn lan.
Dòng sống
Nguồn: akdart.com
--------------------------------------------------------------------------------
Hiện nay Việt Nam đã được xếp vào hàng một trong vài nước có con số các vụ phá thai cao nhất thế giới (1). Có lẽ khó ai có thể đưa ra một con số thống kê chính xác vì vấn đề có muôn mặt chìm nổi phức tạp. Do vậy, tôi cũng chỉ xin nêu ra một vài số liệu.
Phóng viên Lê Thanh Hà, Yến Trinh và Thi Ngôn trong bài phóng sự trên báo Tuổi trẻ ngày 23/09/2005 cho biết: “Tại Trung tâm y tế quận 6, con số thanh thiếu niên đến nạo phá thai thật đáng sợ. Trong sáu tháng đầu năm 2005, tại đây tiếp nhận 2.200 ca nạo phá thai. Trong khi đó chỉ có 228 sản phụ đến đây sinh em bé. Như vậy, số ca nạo phá thai cao gấp mười lần số trẻ được sinh ra tại đây!”
Đài RFA ngày 07/07/2005 cho biết: “Theo số liệu của Cơ Quan Kế Hoạch Hóa Gia Đình, với 1 triệu 400 ngàn vụ phá thai mỗi năm, Việt Nam trở thành một trong những quốc gia có số người trẻ đi phá thai cao nhất thế giới.”
Có người sẽ hỏi tôi là những thông tin tôi vừa nêu có gì mới lạ đâu mà mất thời giờ ghi chép làm gì. Theo tôi, cái lạ là ở chỗ đó. Chuyện sinh mạng con người mà ta cứ coi như bỡn, như chuyện chẳng bõ thời gian bàn cãi.
Vậy đâu là nguyên nhân của hình thức giao thông bầy đoàn đã khiến ông Seymour Papert cảm thấy hấp dẫn và thích thú đặc biệt? Người ta sẽ trả lời là tại dân số tăng quá nhanh, tại đường quá hẹp, tại luật lệ không được tôn trọng…
Những ai sống ở các thành phố lớn tại Việt Nam hẳn đã hơn một lần bị kẹt cứng ở một khúc đường, người hai bên luồng đường cùng cố gắng chen sang phần đường ngược chiều để rồi cứ đứng đối diện nhìn nhau như hai con dê qua cầu, nhích vài phân một và bóp còi inh ỏi.
Trong số hàng trăm hàng ngàn người đó, không biết có mấy người chịu khó dành chừng vài giây để tự hỏi xem tại sao mình lại rơi vào cái mớ hỗn độn bùng nhùng như thế. Thử ngẫm mà xem, hình như kiểu giao thông ở Việt Nam là một mặt nổi phản ảnh khá chính xác tình trạng xã hội: xô bồ, chụp giật, ồ ạt, bất chấp luật lệ, hoặc nói đúng hơn là bị luật mạnh được yếu thua chi phối.
Khi khái niệm sống theo pháp luật chỉ được tô vẽ nhoè nhoẹt trên vài bức tường ở nơi công cộng, chỉ được thực hành qua loa chiếu lệ trong cuộc sống và khi khái niệm thượng tôn pháp luật cứ như cái gì ở đâu xa lắc chẳng có liên quan gì đến con người xứ Việt, thì người ta đành phải tự dàn xếp mà sống với nhau thành kiểu bầy đoàn.
Nhưng cứ để người ta tự dàn xếp với nhau, chúng ta sẽ có kiểu sinh hoạt cộng đồng làng xã, tuy có nhiều hủ tục, nhưng phần nào còn dễ sống. Đàng này lại có nhiều kẻ vốn chẳng thích sống theo pháp luật, nhưng lại tìm thấy ở một vài khoản luật nào đó chiếc gậy thần có thể chỉ ra tiền bạc nhà cửa. Thế rồi bằng vài trò ảo thuật, họ đeo sao, đội mũ, ra các ngả đường tha hồ chỉ gậy. Đám đông xô bồ, sợ sệt, rất dễ nhốn nháo sẽ chạy thục mạng khi thấp thoáng thấy bóng gậy thần.
Cứ như thế, dần dần một hình thức giao thông bầy đoàn nháo nhào lộn xộn theo kiểu khôn sống mống chết, mạnh được yếu thua, một kiểu chen chúc vội vàng chộp giật rất “đậm đà bản sắc Việt Nam” ra đời. Tiếc thay, hình như chưa có nhà khoa học nào nghiên cứu kỹ lưỡng xem nó là đặc trưng của “hình thái xã hội” nào, phải chăng đó là “theo định hướng xã hội chủ nghĩa”?
Bàn về nguyên nhân phá thai, người ta có thể đổ tại chuyện thiếu giáo dục giới tính, tại hiện tượng sống chung và sống thử lan tràn, tại nhiều vụ có thai ngoài ý muốn… và trăm ngàn lý do khác. Người ta cũng sẽ nói rằng bây giờ người đông quá rồi, không phá thai mà cứ sinh ra rồi lấy đất đâu mà ở, lấy gì mà ăn. Nói thế cũng chẳng khác với kiểu nói là thôi bây giờ trái đất đông quá rồi, đem đại bác mà bắn, lấy bom mà thả cho chết bớt đi. Nói trắng ra thế thì ai cũng cho là nhẫn tâm. Nhưng chuyện không cho đứa trẻ được chào đời, dùng dao kéo với kĩ thuật tinh vi để xé nó ra và kéo nó khỏi lòng mẹ phải chăng không phải là một chuyện không nhẫn tâm đến khủng khiếp.
Có người lại hồ đồ tới mức nói rằng cái thai chưa phải hay đâu phải là con người. Vậy chứ ngày nay người ta nói tới phương pháp dưỡng thai với những lời khuyến khích như cho con nghe nhạc (chứ hình như người ta không nói là cho thai nghe nhạc) khi còn trong bụng, năng vỗ về con, năng nói chuyện âu yếm với con… Những lúc đó chắc chẳng bà mẹ nào lại nghĩ rằng cái thứ trong bụng mình chưa phải hay không phải là con người.
Nếu ai đó chỉ vào một bà mẹ mang thai đang sung sướng chờ ngày con mình chào đời mà nói rằng cái thứ bà mang trong bụng thực ra cũng chỉ là “phế phẩm bệnh viện” như cách nói của một bài báo đăng trên Vietnamnet ngày 08/12/2006, hậu quả nhẹ nhất cũng là ăn một trận chửi té tát hoặc sứt đầu mẻ trán…
Không lẽ chỉ thay đổi một chút hoàn cảnh, một chút cách nhìn là tự nhiên con người không còn là con người nữa. Rồi chỉ cần nó không phải là con người, lập tức ta có quyền phế bỏ nó như kiểu người ta ném một nắm giẻ rách phiền phức vô dụng vào thùng rác.
Đó hình như là sự khôn ngoan lắt léo trong cách lí luận và ngôn từ của “con người” và hình như cái cách khôn ngoan đó chỉ có ở “giống người”. Hơn nữa, một kiểu xã hội nơi những kẻ chưa thể lên tiếng hoặc không thể lên tiếng sẽ bị tiêu diệt hay vứt bỏ bất cứ lúc nào có lẽ còn nhiều lần tệ hại hơn thứ “bầy đoàn” của loài vật. Khi nào chúng ta mới nhìn “quốc nạn” này như một tội ác tập thể?
Tôi cũng tạm đồng ý với vài nguyên nhân của chuyện phá thai được nêu trên đây với hi vọng chúng ta không đi quá sâu vào một vài chi tiết để rồi mất hút và lạc đường. (Ở xứ mình, trước một vấn đề cần giải quyết, hình như chẳng mấy khi người ta chịu khó đi tìm căn nguyên cội nguồn, mà chỉ loay hoay bịt ngọn hay vặt ngọn để rồi hậu quả tất yếu là nó sẽ đâm ngang theo hướng khác, nó sẽ mọc thêm nhiều nhánh khác. Đến một lúc nào đó những nhánh mọc thẳng và những nhánh đâm ngang sẽ làm thành một mớ bòng bong hỗn độn vô phương tháo gỡ, trót lạc vào đó thì khó có ngày thoát được).
Nhìn xa hơn một chút, theo tôi, vấn đề là hệ thống giáo dục Việt Nam hiện nay không có khả năng đào tạo ra những con người với lương tâm và trách nhiệm trưởng thành.
Khi thầy giáo tới trường chỉ có nhiệm vụ truyền đạt cho học sinh một mớ kiến thức nào đó theo kiểu mua bán đổi chác, chứ không cần xây dựng một hình ảnh người thầy gương mẫu cho học sinh noi theo trong cuộc sống; khi nhà trường không còn là chốn thiêng liêng, nơi thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau sự hiểu biết, lối sống và trách nhiệm của một con người đối với cuộc đời thì làm sao xã hội có được những công dân biết sống với lương tâm và trách nhiệm trong lối cư xử hằng ngày.
Và như vậy, lương tâm và trách nhiệm đã thành thứ xa xỉ phẩm lỗi thời được cất quá kỹ tới mức người ta không còn biết hiện nay nó nằm ở chỗ nào và cũng chẳng còn muốn lôi nó ra làm gì cho mệt. Bây giờ câu nói “lương tâm không bằng lương tháng” đã trở thành câu nói cửa miệng của nhiều người và điều tệ hại là họ coi đó thực sự như một châm ngôn trong cuộc sống.
Tình trạng giao thông hiện nay chẳng phải là kiểu giao thông cẩu thả, bất cần và vô trách nhiệm? Kiểu quan hệ tình dục bừa bãi cho thoả thích để rồi nếu có thai cũng “giải quyết” đơn giản bằng cách hủy đi không hơn gì chuyện xé một tờ giấy nhàu nát, lại không phải là thái độ vô trách nhiệm với chính mình và với cuộc đời, một thái độ táng tận lương tâm hết mức?
Thay vì giáo dục cho những bậc sinh thành, nhất là những người trẻ vào đời, biết ý thức về việc sinh sản có trách nhiệm, tức là khi người cha người mẹ đến với nhau và quyết định sinh con, họ biết xem xét khả năng và trách nhiệm nuôi dạy con cái chu đáo với một mức sống tối thiểu nào đó, thì xã hội lại vô tình hay hữu ý khuyến khích một lối sống cẩu thả vô trách nhiệm, cứ sống đi rồi có gì phá bỏ đi cũng chẳng sao. Những chuyện giết người cướp của nhan nhản cũng là vì vấn đề giáo dục lương tâm và trách nhiệm bị coi là thừa thãi.
Những vị hữu trách sẽ nói rằng thì mấy chục năm nay chúng tôi đã cố gắng liên tục cải cách giáo dục. Tôi không muốn đi sâu và vấn đề, nhưng dường như chuyện cải cách giáo dục mấy chục năm nay cũng chỉ là chuyện cắt ngọn hoặc bịt ngọn vấn đề. Không biết do vô tình hay hữu ý, nhưng việc cứ vài năm lại thay đổi sách giáo khoa, vài năm lại thay đổi phương pháp này nọ, rõ ràng là những yếu tố khiến cho nền giáo dục Việt Nam từ mấy chục năm nay luôn ở trong tình trạng khủng hoảng vì không lúc nào ổn định.
Nếu việc đem con người ra thử nghiệm trong các nghiên cứu khoa học bị xem như một tội ác cần bị trừng trị, thì việc đem bao nhiêu thế hệ con trẻ Việt Nam ra làm thử nghiệm của ngành giáo dục trong mấy chục năm liên tục phải bị xử như thế nào?
Trở lại vấn đề gốc ngọn. Các vị hữu trách hình như chỉ lo tìm sách nào, phương pháp nào hay và hiện đại, mà không lo đến cốt lõi vấn đề là đào tạo được một đội ngũ giáo viên thực sự là những nhà mô phạm, là gương mẫu hướng dẫn học trò làm người. Nói thì nói vậy chứ hình như chính các vị cũng đâu có muốn làm người đàng hoàng, nói chi đến chuyện đào tạo hay lo cho người khác làm người!
Vả lại, nghĩ đi rồi cũng phải nghĩ lại, nếu ngành giáo dục Việt Nam thực sự đào tạo ra được những thế hệ công dân có lương tâm và ý thức đầy đủ trách nhiệm của mình, thì các vị có quyền hiện nay cũng khó có thể yên lành ngồi trên ghế. Vì thế, các vị đó chẳng dại gì đưa một nền giáo dục thực sự “tiên tiến” và “xứng tầm thời đại” vào Việt Nam.
Cho nên tôi đành phải đặt một câu hỏi khác theo hơi hướng của ngành tin học là vấn đề của xã hội Việt Nam hiện nay chỉ là lỗi ở một vài phần mềm hay là lỗi hệ thống? Nếu lỗi chỉ nằm ở một vài phần mềm thì thật may phúc vì có lẽ ta chỉ cần chút thời gian sửa chữa, còn nếu là lỗi hệ thống thì theo tôi có lẽ phải cài đặt lại toàn bộ.
Tôi cũng muốn nói thêm rằng là người Việt Nam, đừng ai cho là mình vô can với hiện tình đất nước. Những người nắm giữ bộ máy điều hành đất nước dĩ nhiên có trách nhiệm rồi, nhưng những người khác, nhất là những người tự cho mình còn là người tốt, cũng có trách nhiệm vì trong phạm vi và chừng mực của mình, chúng ta đã không làm hết sức có thể, không triệt để chống lại cái xấu và cái ác để đến mức cái xấu và cái ác lên ngôi.
Trở lại với vụ sập cầu Cần Thơ, tôi cũng cho rằng đó là một vụ tai nạn thảm thương và hãi hùng, nhưng chúng ta hãy nhìn vào những con số: khoảng 50 người chết so với con số khoảng 12.045 người chết vì tai nạn giao thông mỗi năm, và so với khoảng một triệu rưỡi thai nhi bị giết hại hằng năm.
Chưa có vị quan chức nào nghĩ đến chuyện phải truy điệu hay cúi mình tưởng niệm những người chết vì tai nạn giao thông và những thai nhi bị sát hại, nói gì đến một ngày quốc tang. Hãy nghĩ tới một triệu rưỡi người đang chết mỗi năm chỉ vì thói vô trách nhiệm và thứ lương tâm xác xơ rách nát của mỗi chúng ta. Đó quả thực là một tội ác tập thể khủng khiếp.
Hãy cố tìm lại lương tâm và trách nhiệm của mình, hãy gắng giáo dục lương tâm và trách nhiệm cho người trẻ, bắt đầu từ chính gia đình mình và nhất là hãy cố gắng làm những việc tốt đẹp và ích lợi khi mình có thể, để xã hội phần nào ít xấu hơn, ít ác hơn. Điều đó ích lợi hơn nhiều những tiếng hò hét cho những thứ không tưởng xa vời.
Hãy ngẫm mà xem, có những thứ to lớn gấp nhiều lần cầu Cần Thơ như tính người, tình người và lòng người đang đổ sụp trên đầu chúng ta và con cái chúng ta.
--------------------------------------------------------------------------------
Bài do tác giả gởi. DCVOnline biên tập và minh hoạ
DCVOnline: (1) Theo Vũ Như Công tác giả bài Rising rate of abortion đăng trên AsiaNews.it ngày 17/01/2006, hàng năm có 33.000 ca phá thai tại bệnh viện Từ Dũ Tp. HCM. 5% sản phụ huỷ thai là thiếu nữ dưới 18 tuổi mang thai thời kỳ cuối.