VuThu
06-21-2001, 05:19 PM
Kim Dung v tiểu thuyết v hiệp của ng
Phạm T Chu
Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung l hiện tượng văn học quan trọng v nổi bật của Trung Quốc thế kỉ XX. Nổi bật trước hết l về số lượng bạn đọc đng đảo. Theo thống k của Cục xuất bản quốc gia Trung Quốc, chỉ ring năm 1985, đ c tới hơn 40 triệu bản tiểu thuyết Kim Dung được bn ra. Khi đ mới chỉ c nh xuất bản Bch hoa văn nghệ ở Thin Tn mua bản quyền để được ấn hnh bộ tiểu thuyết đầu tay của Kim Dung l Thư kiếm n cừu lục, tới năm 1994, nh xuất bản Tam lin thư điếm ở Bắc Kinh được tc giả trao quyền xuất bản trọn bộ Tc phẩm Kim Dung gồm 36 cuốn, cũng tức l trọn bộ 15 bộ tiểu thuyết v hiệp, th chỉ hai năm sau, bộ Tc phẩm Kim Dung ny đ ti bản đến lần thứ ba. Như vậy lượng bạn đọc ở Trung Quốc đ l "con số thin văn", khng biết bao nhiu m kể. Nếu kể cả bạn đọc ở Hồng Kng v Đi Loan (bạn đọc Đi Loan từ 1978 mới được đọc tc phẩm Kim Dung do chnh Đi Loan in ấn) th "con số thin văn" ấy cng lớn hơn nữa. Tc phẩm Kim Dung cn rất phổ biến ở cc nước chu như Indo-nesia, Malaysia, Singapore, Thi Lan. Ring Nhật Bản gần đy cũng bỏ tiền mua bản quyền Kim Dung để được in sch v quay phim truyện trn mn ảnh lớn. ở Việt nam, bạn đọc của Kim Dung hẳn cũng khng km "con số thin văn" l mấy.
Số lượng bạn đọc đng đảo chứng tỏ tiểu thuyết v hiệp Kim Dung c sức hấp dẫn su xa từ nội dung đến hnh thức v đ được thời gian thử thch hng mấy chục năm qua. Về ưu điểm v thnh cng ny, gần đy trn Kiến thức ngy nay, Thế giới mới... đều đ đề cập đến bước đầu. Trong khi đ, người Trung Quốc với ưu thế sẵn c, đ nghin cứu kh kỹ hiện tượng văn học nổi bật ấy của nước hạ.
Như chng ta đều biết, tiểu thuyết v hiệp l hnh thức văn học ring c của Trung Hoa, ra đời từ rất sớm. Thể loại văn học ny bắt nguồn từ gốc gc văn ho của những lớp người "giang hồ quen thi vẫy vng" đầy sức hấp dẫn thần kỳ c từ xa xưa. Qu trnh pht triển của thể loại c mối lin hệ chặt chẽ với sự tồn vong của thế giới những con người v nghĩa qun thn, thay trời hnh đạo. Tiểu thuyết v hiệp ra đời từ sử truyện, m sử truyện th ni chung phản nh trung thực tnh hnh hnh hiệp đương thời. Thời Xun Thu, Chiến Quốc, chư hầu ct cứ tranh hng l thời kỳ dnh nhiều đất dụng v cho nhn vật hnh hiệp. Những sch c từ trước thời Tần như Tả truyện, Quốc ngữ, Chiến quốc sch đều dnh số trang đng kể để viết về những nhn vật nghĩa hiệp ấy. Đến Sử K th Tư M Thin đời Hn đ dnh hẳn một vi chương ghi chp v ca ngợi họ như cc chương Du hiệp liệt chuyện, Thch khch liệt chuyện, Nguỵ cng tử liệt truyện. Cuối đời Đng Hn, truyện v hiệp đầu tin ra đời, đ l truyện Thi tử Đan yu nước, trong đ nhn vật v hiệp giang hồ Kinh Kha được thể hiện thnh cng hơn cả. Tuy nhin tiểu thuyết v hiệp chn muồi th đến đời Đường mới c, đ l truyện Hồng Tuyến, Cn Ln N, V Song truyện, Nhiếp n Nương v nhất l Cầu tu khch truyện (Chuyện người khch ru xoắn) của Đỗ Quang Bnh. Sở dĩ tiểu thuyết v hiệp đời Đường pht triển với số lượng lớn, nghệ thuật viết truyện tiến một bước di l do tinh thần hnh hiệp được coi trọng v đề cao. Bởi vậy khng chỉ c tiểu thuyết m cn c nhiều thơ văn ca ngợi tinh thần đ, như Cổ kiếm thin của Quch Chấn, Hiệp khch hnh của L Bạch v.v... Đời Tống, Nguyn cũng c rất nhiều truyện v hiệp. Kinh tế hng ho phồn vinh thc đẩy văn ho thị dn pht triển, trong cc tr lầu, tửu qun, kĩ viện đều c cc nghệ nhn kể truyện, li quốn khn giả bằng những cu truyện hnh hiệp phi thường. Sang đời Minh, chuyện kể dn gian cng thịnh hnh hơn nữa, rất nhiều truyện v hiệp được chỉnh l từ những ti liệu đ m thnh, do vậy truyện c hnh thức phong ph hơn, cấu trức hon hảo hơn, chẳng hạn Triệu Thế Tổ thin l tống Kinh Nương (Triệu Khung Dẫn nghn dặm đưa Kinh Nương). Dương Khim Chi khch phản ngộ hiệp tăng (Dương Khung Chi trn thuyền khch gặp sư nghĩa hiệp) v.v... trong bộ Tam ngn rất nổi tiếng.
Trn đy l những tiểu thuyết v hiệp đoản thin, cn tiểu thuyết trường thin th Thuỷ Hử l bộ danh tc mở đầu, ra đời khoảng cuối đời Nguyn đầu đời minh. Bộ trường thin nổi tiếng thứ hai l Tam hiệp ngũ nghĩa do Thạch Ngọc Cn đời Thanh chỉnh l (phim truyền hnh nhiều tập Bao Thanh Thin dựa vo đấy m cải bin phỏng theo). Nhưng đến cuối đời Thanh vo đầu đời Dn Quốc, tiểu thuyết v hiệp loại rẻ tiền trn lan đến mức gy hoạ. Tc giả chỉ cốt chiều theo thị hiếu km cỏi của tầng lớp người đọc no đ, mặc sức bịa đặt, lời văn th thiển, lm hại bạn đọc trẻ tuổi khiến phụ huynh họ v nh trường phải cấm, khng cho đọc. Tiểu thuyết v hiệp được chấn hưng, c bạn đọc đng đảo như ngy nay l nhờ cng sức khng nhỏ của cc nh viết tiểu thuyết v hiệp phi mới ở Đi Loan v Hồng Kng như Ngoạ Long Sinh, Lương Vũ Sinh, Ngh Khung, Cổ Long, Kim Dung...
Tuy nhin, trong số cc nh văn viết tiểu thuyết v hiệp phi mới "cứng cựa" trn đy, chỉ ring Kim Dung được tn l "minh chủ" của thể loại văn học ny ở Đi Loan v Hồng Kng. Chỉ ring Kim Dung được trường đại học danh tiếng lừng lẫy khắp Trung Quốc l Đại học Bắc Kinh mời lm gio sư danh dự của trường. Chỉ ring KimDung được nhiều gio sư ở trường Đại học Cambridge ở Anh cng một số trường đại học khc ở Mỹ bỏ cng nghin cứu. Chỉ ring Kim Dung được một nh Hn học người c l ng Milphode (tạm phin m từ m Hn Minh Phc Đức) dnh nhiều năm để dịch ton bộ tc phẩm Kim Dung gồm 15 bộ tiểu thuyết v hiệp ra tiếng Anh, mặc d nhiều cuốn trong số đ đ được người Hồng Kng dịch ra tiếng Anh từ trước. Năm 1994, ng đ dịch đến quyển cuối cng l Lộc đỉnh K, do nh xuất bản trường Đại học quốc lập c xuất bản. Trong lời tựa cho bản dịch ny, nh Hn học người c viết: "Ti tin chắc rằng những tc phẩm ny nn c mặt trong hng ngũ cc tc phẩm văn học nghim tc của thế giới. Chng hon ton c thể đứng ngang hng với cc tc phẩm nổi tiếng của Walter Scott, Dumas bố, Stevenson cng nhiều tc giả ưu t khc".
Để giải m cho hiện tượng trn, cc nh nghin cứu Trung Quốc đ vận dụng phương php nghin cứu so snh, đặt tc phẩm của kim Dung trong lịch sử tiểu thuyết v hiệp truyền thống v hiện đại m nghin cứu, từ đ họ đ rt ra những đặc điểm của tiểu thuyết v hiệp Kim Dung như sau:
1. Kim Dung c tri thức lịch sử rất phong ph, hiểu biết kh su về hai triều Minh v Thanh, tiểu thuyết của ng thường lấy bối cảnh l cc triều Tống, Kim, Nguyn, Minh v Thanh. Trong tiểu thuyết, tc giả thường kết hợp chuyện giang hồ với chuyện triều đnh, thường đối chiếu hiệp khch với hong đế. Chẳng hạn trong Thư kiếm n cừu lục l mối quan hệ giữa Trần Gia Lạc với Cn Long; trong Thin long bt bộ l hiệp khch với cc vua nước Đại L, nước Đại Liu, nước Ty Hạ...; trong Lộc đỉnh K l Vi Tiểu Bảo với vua Khang Hi. Viết về lịch sử theo cch đối chiếu l một sng tạo mới, qua đ người đọc thấy được tnh tư tưởng của tc phẩm, thể hiện ở đại nghĩa dn tộc v tinh thần yu nước mnh liệt, hơn nữa cn thấy được tư tưởng triết học truyền thống uyn bc, su xa.
2. Kim Dung rất coi trọng việc xy dựng nhn vật, dng nhn vật để dẫn dắt tnh tiết cu truyện pht triển. Hnh tượng nhn vật trong tiểu thuyết của ng thường rất sống động, để lại ấn tượng su sắc, đ l anh hng bi kịch Kiều Phong đại tr đại dũng, trng ch vời vợi, rất giầu tnh cảm v lng nhn i trong Thin Long bt bộ, l đại hiệp Quch Tỉnh thuần phc, đn hậu, tấm lng rộng mở, đặt chữ "nghĩa" ln trn hết trong Anh hng xạ điu, l Lệnh Hồ Xung ti tr hơn người, tốt bụng, chn thnh, quang minh lỗi lạc, phng khong cng Nhạc Bất Qun qun tử giả hiệu, Tả Lnh Thiền ham hố b quyền trong Tiếu ngạo giang hồ v.v... Tiểu thuyết của Kim Dung đ khắc hoạ được nhược điểm nhn vật loại hnh ho do khng ch trọng miu tả tnh cch nhn vật cuả tiểu thuyết v hiệp truyền thống, v vậyđy cũng l điểm sng tạo của Kim Dung.
3. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung hầu hết l trường thin (12 bộ ;), tnh tiết cốt truyện lun thay đổi biến ho, khi bung khi bắt rất cuốn ht người đọc.Với kết cấu lớn, thường l 40 đến 50 hồi, tiểu thuyết v hiệp Kim Dung c lớp lang, mạch lạc chặt chẽ hơn thiểu thuyết v hiệp truyền thống qu di đến hng trăm hồi: đầu đề mỗi hồi cũng khng rập khun, khi th hai cu thất ngn như trong Thư kim n cừu lục, khi th bốn chữ hoặc một cu đơn như trong Anh hng xạ điu hay Phi Hồ ngoại truyện. C thể ni, chỉ một đầu đề mỗi hồi, tc giả cũng đ ch cn nhắc v đổi mới.
4. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung kết hợp kho lo, hi ho giữa cao nh v đại chng, đ l điểm cuốn ht nghệ thuật m t tc giả đ c được. Xưa nay, Trung Quốc thường tồn tại song song hai bộ lịch sử văn học, bộ gồm những tc phẩm cao nh, kinh điển l bộ Lịch sử văn học Trung Quốc, bộ gồm những tc phẩm đại chng l bộ Lịch sử văn học thng tục Trung Quốc (Trung Quốc tục văn học sử ;). Tc phẩm của Kim Dung khng thuộc một bộ sch no trong hai cuốn trn m thuộc về bộ "Trung Quốc nh tục văn học sử" trong tương lai. Đy l ranh giới nghệ thuật v tưởng thẩm mĩ m biết bao nhiu nh văn, nh thơ cc đời đeo đuổi song khng phải ai cũng thnh cng.
Đặc điểm thứ tư trn đy ginh được sự quan tm của nhiều nh ph bnh nhất.
C kiến ni, thơ, từ, tiểu thuyết, h kịch truyền thống của Trung Quốc xưa nay đều biết kết hợp hi ho giữa cao nh v đại chng. Đy l điểm mấu chốt khiến cho những thơ, từ, tiểu thuyết, h kịch đ c đng đảo bạn đọc từ xưa đến nay. Sau ny, đường lối văn nghệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ trương "phổ cập trn cơ sở nng cao, nng cao trn cơ sở phổ cập" l cũng nhằm lm cho tc phẩm văn nghệ đến với số đng quần chng bạn đọc. Kết hợp giữa cao nh v đại chng l một phần nội dung của chủ trương trn, trong đ bao gồm nội dung, song chủ yếu hơn vẫn l kỹ xảo điu luyện về nghệ thuật biểu hiện. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung đ đạt được điểm ny (Dẫn theo Lm Hon Bnh: Về vấn đề xếp lại ngi thứ trn văn đn, tạp ch L luận v ph bnh văn nghệ, số 3 năm 1995).
Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cao nh v đại chng ở tiểu thuyết v hiệp Kim Dung cn biểu hiện ở chỗ tc giả kế thừa c chọn lọc tiểu thuyết v hiệp truyền thống, biết bỏ cặn b, lấy tinh hoa. Truyện của ng vừa c "mười tm ban v nghệ truyền thống" lại vừa c "mười tm ban v nghệ" của ring mnh, tức ti nghệ v sự học rộng của ng. Về mặt kỹ xảo sng tc, Kim Dung đ vận dụng thủ php biểu hiện của văn học mới bản địa kết hợp với thủ php văn học cận đại phương Ty. Người đọc c thể thấy thơ, từ, ca, ph, cầm, kỳ, thi, hoạ, đạo (Nho, Phật, Thin cha...) v cả chư tử bch gia đều xuất hiện dưới ngi bt ng đng nơi, đng lc, khiến cho ai nấy đều say sưa hưởng thụ ci đẹp v nghệ thuật trong tiểu thuyết cuả ng. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung c thể gọi l "kịch v lời văn", với nghĩa ngụ văn ho qua những pha đnh v, mượn k ảo để răn gửi tnh đời, văn v cng lc được ph by để lm nổi bật lẫn nhau khiến cho truyện đạt tới ranh giới người nh kẻ tục cng thưởng thức chung, khng phn biệt gi trai, gi trẻ. Điều đ khiến tiểu thuyết v hiệp Kim Dung khc hẳn thứ tiểu thuyết đnh v ầm ĩ, huyn no đang c mặt trn cc sạp sch hiện nay. Loại ny, thứ th c v nhưng khng hiệp, thứ th c hiệp m khng v, lối viết rẻ tiền, chữ nghĩa th sơ, l một dạng qui thai trong lng tiểu thuyết v hiệp, về căn bản khng thể đứng chung cng với tiểu thuyết v hiệp Kim Dung được. (Dẫn theo Lưu Khai Nng Bn về tiểu thuyết v hiệp Kim Dung, Văn nghệ bo, 22-7-1997).
C kiến cn đi su hơn để phn tch mối quan hệ giữa v v hiệp trong tiểu thuyết v hiệp Kim Dung trn cơ sở so snh với tiểu thuyết cng loại của Lương Vũ Sinh v Cổ Long. Lương Vũ Sinh yu cầu sng tc tiểu thuyết v hiệp của mnh phải đạt tới "th khng v chứ khng thể khng hiệp", cho nn ng được xếp vo hng phi l tưởng v phi chnh thống. Tri lại, Cổ Long thuộc phi hiện thực v phi hiện đại, ng chủ trương trong tiểu thuyết v hiệp của mnh "v cng khng phải để xem m nhằm trng người", một khi đao đ bay đi, khng khi no bay vo khoảng trống. Nhưng đao php đ thuộc mn phi no, c b quyết g th Cổ Long khng ch , cho đ l việc của bạn đọc. Ngược lại, Lương Vũ Sinh hay sử dụng Thin Sơn kiếm php, tuy đ l tuyệt nghệ nhưng hồi trước hồi sau, dạy đi dạy lại, truyền tới truyền lui, đời ny đời khc bạn đọc xem đến pht ngn cũng chẳng hề g. Như vậy, v đối với Lương Vũ Sinh v Cổ Long tuy "dị mộng" nhưng "đồng sng", nghĩa l khng thật để tm vo v.
Tiểu thuyết Kim Dung đ đnh coi trọng nhn vật nhưng lại khng xem thường việc miu tả nghệ thuật v cng. V cng trong tiểu thuyết Kim Dung cố nhin cũng nhằm st hại kẻ th, song điều chủ chốt trong miu tả l để cho bạn đọc thưởng thức. ng miu tả v cng rất kĩ nhưng khng rập khun, cứng nhắc m v cng sinh động, lun lun đổi mới. Sơ bộ thống k, Kim Dung đề cập tới hng ngn mn v cng m những v cng ny chẳng những mới mẻ, lạ kỳ m cn đẹp v th vị. V cng trong tiểu thuyết Kim Dung khng phải l phụ liệu m cng l mn ăn đầu vị bn cạnh mn đầu vị khc thuộc văn, v phải nếm np thật kĩ mới nhận ra vị ngon. C thể ni Kim Dung đ nng v cng trong tc phẩm của mnh ln tầm v học ngang với văn học, triết học, nhn ti học v.v... để cho bạn đọc thưởng thức v ngẫm nghĩ (Dẫn theo Trần Mặc, V học trong tiểu thuyết Kim Dung. Nxb Bch hoa chu văn nghệ, 1996).
Ngoi kiến phn tch tiểu thuyết Kim Dung qua mối quan hệ giữa v v văn, v v hiệp, so snh Kim Dung với cc tc giả cng thời trong phạm vi thể loại theo chiều ngang th c kiến khc lại so snh tiểu thuyết của ng với tiểu thuyết v hiệp truyền thống theo chiều dọc v rt ra ưu điểm, cũng l sức cuốn ht chủ yếu trong tiểu thuyết Kim Dung, đ l tinh thần hiện đại. Tinh thần ny thể hiện ở chỗ:
a) Tiểu thuyết Kim Dung về căn bản phủ định v ph bnh quan niệm khoi đền ơn trả on, tuỳ tiện gy chết chc trong tiểu thuyết v hiệp truyền thống.
b) Ngoi bộ tiểu truyện đầu tay ra, cng với gc nhn lịch sử của tc giả ngy một mở rộng, tư tưởng v nghệ thuật viết truyện ngy một chn muồi, nghĩa l ngy cng đột ph ra khỏi quan niệm bản vị hẹp hi về dn tộc Hn, tiểu thuyết Kim Dung đ c ci nhn bnh đẳng giữa cc dn tộc Trung Hoa, khẳng định địa vị v tc dụng của nhiều dn tộc thiểu số anh em trong sự pht triển của lịch sử nước nh. Về điểm ny, trong lời tưạ chung cho bộ Tc phẩm Kim Dung, tc giả cũng đ đề cập tới.
c) Kim Dung c suy nghĩ v cn nhắc rất nhiều khi viết về những cuộc đấu tranh giữa chnh v t, giữa hiệp nghĩa v x hội đen, giũa danh mn chnh phi v ma gio. Tiểu thuyết v hiệp truyền thống do xuất pht từ quan niệm chnh thống cũ kĩ nn thường l đen trắng r rng về vấn đề chnh t: đ chnh th cực chnh, đ t th cực t. . Cn trong tiểu thuyết Kim Dung, cuộc đấu tranh giữa chnh v t v cng phức tạp; c lc chnh t đối lập gay gắt, c lc v lợi ch ring tư no đ, chnh ngả sang t, hoặc chnh l danh, t l thực; chnh v t khng những l cuộc đấu tranh giữa mn phi khc nhau, con người khc nhau m cn c thể diễn ra ở một con người. Tiu chuẩn đnh gi chnh t của Kim Dung dựa trn lợi ch của số đng v ng đ để cho nhn vật ni hộ mnh quan điểm ny: "Xưa nay anh hng được người đời khm phục, người đời sau hm mộ ắt phải l người yu dn, mang lại hạnh phc cho dn; giết hại nhiều người m nn danh chưa chắc đ gọi được l anh hng" (Lời Quch Tỉnh trong Anh hng xạ điu).
d) Tiểu thuyết v hiệp truyền thống thường rập khun theo m thức: hnh hiệp - bo đền ơn nước - phong ấm phong hầu, giu sang. L tưởng nhn sinh cũng gồm trong mấy chữ "hiển vinh, con ci, tc oai tc phc". Tới tiểu thuyết v hiệp đời Thanh, nhn vật chnh đều l quan lại ho hiệp trung nghĩa m thực chất l phục vụ cho cung đnh triều Thanh, khng c nhn cch độc lập. Cn tiểu thuyết Kim Dung tuy cũng viết về đời xưa, song khuynh hướng tư tưởng khc xa, chẳng những đ chia tay với quan niệm gi trị mang tnh phong kiến chồng sang vợ qu trn đy m cn tot ln tinh thần giải phng c tnh v độc lập về nhn cch. Trong tiểu thuyết Kim Dung c rất nhiều nhn vật ch tnh, hnh hiệp trượng nghĩa theo bản tnh của mnh, tnh mạng c thể hi sinh song quyết khng lm ti tớ khuyển ưng cho quan phủ.
e) Tnh yu nam nữ dưới bt Kim Dung cũng l tnh yu l tưởng với tnh cảm thuần nhất, khng vương mi tục, khng c nhn tố lợi, hại về mặt kinh tế x hội. ng cũng cho nhn vật Hồ Nhất Đao ni ln quan niệm chon bạn đời như thế: "Ci qu gi nhất l tnh yu chn thnh giữa hai tri tim mến mộ nhau chứ quyết khng phải l kho bu c trị hng mấy to thnh" (Nghim Gia Vim: Bn về tinh thần hiện đại trong tiểu thuyết Kim Dung, tạp ch Nghin cứu l luận văn nghệ , số 4 năm 1996).
Bn cạnh những kiến đnh gi khch quan tiểu thuyết Kim Dung như trn, cn c những kiến cực đoan từ pha ny hoặc pha kia.
Về pha khẳng định, c kiến cho tiểu thuyết Kim Dung l phương hướng pht triển của văn học đương đại Trung Quốc. kiến ny khng thoả đng ở chỗ tiểu thuyết v hiệp chỉ l một loại hnh của tiểu thuyết ni chung, c bối cảnh l lịch sử đời trước. Văn học đương đại Trung Quốc khng thể hon ton theo hướng ny kể cả theo hướng người nh kẻ tục đều thưởng thức. Văn học đương đại phải c những tc phẩm lớn tiu biểu cho thời đại. Những kiến khc cho tc phẩm Kim Dung "lẳng lặng lm một cuộc cch mạng văn học" hoặc "Kim Dung l người đầu tin nối bước Hồng lu mộng", hoặc "tiểu thuyết Kim Dung l tc phẩm văn học khng tiền khong hậu" v.v... đều c những kha cạnh thi qu, thiếu chừng mực v thoả đng.
Về pha ph bnh, c kiến "sổ toẹt" Kim Dung như kiến của Liệt Sơn đăng trn bo Nam Phương cuối tuần ra ngy 2/12/1964. ng cho rằng: "Từ gc độ nhận thức lịch sử m xt, nhn vật v hiệp chẳng c g đng kể đối với sự pht triển x hội của Trung Quốc; từ gc độ phương hướng gi trị m xt, cho d c miu tả đạo đức con nh v khi hnh hiệp siu phm đến đu th cũng khng lm thay đổi được bản chất phản x hội v phạm php luật khi dụng v...; về gc độ giải tr văn ho m ni, tiểu thuyết v hiệp cũng l thứ văn ho tiu khiển, so với tiểu thuyết trinh thm như Sherlock Holmes ph n th cn thua" (Xem bi Cự tuyệt Kim Dung).
Một số tr thức Đi Loan cũng ch tc phẩm Kim Dung - m đng hơn l ch thể loại tiểu thuyết v hiệp, cho rằng "khng khoa học, khng hợp l". Nh nghin cứu Đi Loan Đổng Thin L đ bc bỏ kiến ny bởi khng thể lấy tiu chuẩn khoa học v hợp l để đnh gi tiểu thuyết (Xem Đổng Thin L: Bnh phẩm tiểu thuyết Kim Dung, trong Tng thư nghin cứu Kim Dung, Cng ty sự nghiệp xuất bản Viễn cảnh xuất bản, Đi Loan, 1997). Những điều "phi l, khng khoa học" đ lại được nữ văn sĩ đại lục Trần Tổ Phần cho l đ gp phần tạo nn "đồng thoại cho người lớn" trong thời đại tr tưởng tượng t dần như ngy nay (Xem Quang minh nhật bo, ngy 10 thng 12 năm 1994).
Nhn chung, tc phẩm Kim Dung c được khen v cũng bị ch, song người khen chiếm số đng p đảo. Hiện tượng ny chẳng khc g cảnh "hm rượu nhắm với mơ xanh bn luận về anh hng" giữa To Tho v Lưu Bị trong Tam quốc diễn nghĩa xưa kia.
Cn bản thn Kim Dung, ng tự đnh gi rất khim tốn về tc phẩm của mnh: "Bản thn tiểu thuyết v hiệp l c tnh tiu khiển, nhưng ti mong chng t nhiều cũng phải c tnh triết l nhn sinh v tư tưởng để tc giả c thể thng qua truyện m biểu hiện một số nhn nhận của mnh về x hội" (Dẫn theo Nghim Gia Vim). Nắm vững hạn chế của thể loại, ng ni thm: "Cốt truyện trong tiểu thuyết v hiệp khng trnh khỏi c qu nhiều ngẫu nghin v li k, song ti lun cố gắng tạo được một điều l v cng c thể khng tồn tại trong cuộc sống thực nhưng tnh cch con người th c thể c v bao giờ cũng vậy" (Lời tựa cho cuốn Thần điu hiệp lữ ;). Trn giảng đường trường Đại học Bắc Kinh, trả lời cu hỏi: "Tiểu thuyết v hiệp c ảnh hưởng xấu khng" của sinh vin nu ra, Kim Dung đp: "Nếu đọc tiểu thuyết v hiệp m khng biết tiết chế, khng c điều độ, lm trở ngại đến thi cử học hnh th đ l ảnh hưởng xấu, hơn nữa cn c thể ảnh hưởng về mặt pht sinh bạo lực. Đương nhin đ l đối với số thanh nin lu lổng trn đường, cn đối với sinh vin th khng" (Dẫn theo Tống Điệp: Suy nghĩ về chữ "nghĩa" trong tiểu thuyết v hiệp, tạp ch L luận v ph bnh văn nghệ, số 5/1995).
Trn đy l kiến chung của giới ph bnh, cn kiến của bạn đọc trẻ tuổi, chng ti thấy khng g bằng dịch nguyn văn bi tản văn Cn mi Kim Dung của chị Phương Hồng Diễm (Trung Quốc).
Phạm T Chu
Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung l hiện tượng văn học quan trọng v nổi bật của Trung Quốc thế kỉ XX. Nổi bật trước hết l về số lượng bạn đọc đng đảo. Theo thống k của Cục xuất bản quốc gia Trung Quốc, chỉ ring năm 1985, đ c tới hơn 40 triệu bản tiểu thuyết Kim Dung được bn ra. Khi đ mới chỉ c nh xuất bản Bch hoa văn nghệ ở Thin Tn mua bản quyền để được ấn hnh bộ tiểu thuyết đầu tay của Kim Dung l Thư kiếm n cừu lục, tới năm 1994, nh xuất bản Tam lin thư điếm ở Bắc Kinh được tc giả trao quyền xuất bản trọn bộ Tc phẩm Kim Dung gồm 36 cuốn, cũng tức l trọn bộ 15 bộ tiểu thuyết v hiệp, th chỉ hai năm sau, bộ Tc phẩm Kim Dung ny đ ti bản đến lần thứ ba. Như vậy lượng bạn đọc ở Trung Quốc đ l "con số thin văn", khng biết bao nhiu m kể. Nếu kể cả bạn đọc ở Hồng Kng v Đi Loan (bạn đọc Đi Loan từ 1978 mới được đọc tc phẩm Kim Dung do chnh Đi Loan in ấn) th "con số thin văn" ấy cng lớn hơn nữa. Tc phẩm Kim Dung cn rất phổ biến ở cc nước chu như Indo-nesia, Malaysia, Singapore, Thi Lan. Ring Nhật Bản gần đy cũng bỏ tiền mua bản quyền Kim Dung để được in sch v quay phim truyện trn mn ảnh lớn. ở Việt nam, bạn đọc của Kim Dung hẳn cũng khng km "con số thin văn" l mấy.
Số lượng bạn đọc đng đảo chứng tỏ tiểu thuyết v hiệp Kim Dung c sức hấp dẫn su xa từ nội dung đến hnh thức v đ được thời gian thử thch hng mấy chục năm qua. Về ưu điểm v thnh cng ny, gần đy trn Kiến thức ngy nay, Thế giới mới... đều đ đề cập đến bước đầu. Trong khi đ, người Trung Quốc với ưu thế sẵn c, đ nghin cứu kh kỹ hiện tượng văn học nổi bật ấy của nước hạ.
Như chng ta đều biết, tiểu thuyết v hiệp l hnh thức văn học ring c của Trung Hoa, ra đời từ rất sớm. Thể loại văn học ny bắt nguồn từ gốc gc văn ho của những lớp người "giang hồ quen thi vẫy vng" đầy sức hấp dẫn thần kỳ c từ xa xưa. Qu trnh pht triển của thể loại c mối lin hệ chặt chẽ với sự tồn vong của thế giới những con người v nghĩa qun thn, thay trời hnh đạo. Tiểu thuyết v hiệp ra đời từ sử truyện, m sử truyện th ni chung phản nh trung thực tnh hnh hnh hiệp đương thời. Thời Xun Thu, Chiến Quốc, chư hầu ct cứ tranh hng l thời kỳ dnh nhiều đất dụng v cho nhn vật hnh hiệp. Những sch c từ trước thời Tần như Tả truyện, Quốc ngữ, Chiến quốc sch đều dnh số trang đng kể để viết về những nhn vật nghĩa hiệp ấy. Đến Sử K th Tư M Thin đời Hn đ dnh hẳn một vi chương ghi chp v ca ngợi họ như cc chương Du hiệp liệt chuyện, Thch khch liệt chuyện, Nguỵ cng tử liệt truyện. Cuối đời Đng Hn, truyện v hiệp đầu tin ra đời, đ l truyện Thi tử Đan yu nước, trong đ nhn vật v hiệp giang hồ Kinh Kha được thể hiện thnh cng hơn cả. Tuy nhin tiểu thuyết v hiệp chn muồi th đến đời Đường mới c, đ l truyện Hồng Tuyến, Cn Ln N, V Song truyện, Nhiếp n Nương v nhất l Cầu tu khch truyện (Chuyện người khch ru xoắn) của Đỗ Quang Bnh. Sở dĩ tiểu thuyết v hiệp đời Đường pht triển với số lượng lớn, nghệ thuật viết truyện tiến một bước di l do tinh thần hnh hiệp được coi trọng v đề cao. Bởi vậy khng chỉ c tiểu thuyết m cn c nhiều thơ văn ca ngợi tinh thần đ, như Cổ kiếm thin của Quch Chấn, Hiệp khch hnh của L Bạch v.v... Đời Tống, Nguyn cũng c rất nhiều truyện v hiệp. Kinh tế hng ho phồn vinh thc đẩy văn ho thị dn pht triển, trong cc tr lầu, tửu qun, kĩ viện đều c cc nghệ nhn kể truyện, li quốn khn giả bằng những cu truyện hnh hiệp phi thường. Sang đời Minh, chuyện kể dn gian cng thịnh hnh hơn nữa, rất nhiều truyện v hiệp được chỉnh l từ những ti liệu đ m thnh, do vậy truyện c hnh thức phong ph hơn, cấu trức hon hảo hơn, chẳng hạn Triệu Thế Tổ thin l tống Kinh Nương (Triệu Khung Dẫn nghn dặm đưa Kinh Nương). Dương Khim Chi khch phản ngộ hiệp tăng (Dương Khung Chi trn thuyền khch gặp sư nghĩa hiệp) v.v... trong bộ Tam ngn rất nổi tiếng.
Trn đy l những tiểu thuyết v hiệp đoản thin, cn tiểu thuyết trường thin th Thuỷ Hử l bộ danh tc mở đầu, ra đời khoảng cuối đời Nguyn đầu đời minh. Bộ trường thin nổi tiếng thứ hai l Tam hiệp ngũ nghĩa do Thạch Ngọc Cn đời Thanh chỉnh l (phim truyền hnh nhiều tập Bao Thanh Thin dựa vo đấy m cải bin phỏng theo). Nhưng đến cuối đời Thanh vo đầu đời Dn Quốc, tiểu thuyết v hiệp loại rẻ tiền trn lan đến mức gy hoạ. Tc giả chỉ cốt chiều theo thị hiếu km cỏi của tầng lớp người đọc no đ, mặc sức bịa đặt, lời văn th thiển, lm hại bạn đọc trẻ tuổi khiến phụ huynh họ v nh trường phải cấm, khng cho đọc. Tiểu thuyết v hiệp được chấn hưng, c bạn đọc đng đảo như ngy nay l nhờ cng sức khng nhỏ của cc nh viết tiểu thuyết v hiệp phi mới ở Đi Loan v Hồng Kng như Ngoạ Long Sinh, Lương Vũ Sinh, Ngh Khung, Cổ Long, Kim Dung...
Tuy nhin, trong số cc nh văn viết tiểu thuyết v hiệp phi mới "cứng cựa" trn đy, chỉ ring Kim Dung được tn l "minh chủ" của thể loại văn học ny ở Đi Loan v Hồng Kng. Chỉ ring Kim Dung được trường đại học danh tiếng lừng lẫy khắp Trung Quốc l Đại học Bắc Kinh mời lm gio sư danh dự của trường. Chỉ ring KimDung được nhiều gio sư ở trường Đại học Cambridge ở Anh cng một số trường đại học khc ở Mỹ bỏ cng nghin cứu. Chỉ ring Kim Dung được một nh Hn học người c l ng Milphode (tạm phin m từ m Hn Minh Phc Đức) dnh nhiều năm để dịch ton bộ tc phẩm Kim Dung gồm 15 bộ tiểu thuyết v hiệp ra tiếng Anh, mặc d nhiều cuốn trong số đ đ được người Hồng Kng dịch ra tiếng Anh từ trước. Năm 1994, ng đ dịch đến quyển cuối cng l Lộc đỉnh K, do nh xuất bản trường Đại học quốc lập c xuất bản. Trong lời tựa cho bản dịch ny, nh Hn học người c viết: "Ti tin chắc rằng những tc phẩm ny nn c mặt trong hng ngũ cc tc phẩm văn học nghim tc của thế giới. Chng hon ton c thể đứng ngang hng với cc tc phẩm nổi tiếng của Walter Scott, Dumas bố, Stevenson cng nhiều tc giả ưu t khc".
Để giải m cho hiện tượng trn, cc nh nghin cứu Trung Quốc đ vận dụng phương php nghin cứu so snh, đặt tc phẩm của kim Dung trong lịch sử tiểu thuyết v hiệp truyền thống v hiện đại m nghin cứu, từ đ họ đ rt ra những đặc điểm của tiểu thuyết v hiệp Kim Dung như sau:
1. Kim Dung c tri thức lịch sử rất phong ph, hiểu biết kh su về hai triều Minh v Thanh, tiểu thuyết của ng thường lấy bối cảnh l cc triều Tống, Kim, Nguyn, Minh v Thanh. Trong tiểu thuyết, tc giả thường kết hợp chuyện giang hồ với chuyện triều đnh, thường đối chiếu hiệp khch với hong đế. Chẳng hạn trong Thư kiếm n cừu lục l mối quan hệ giữa Trần Gia Lạc với Cn Long; trong Thin long bt bộ l hiệp khch với cc vua nước Đại L, nước Đại Liu, nước Ty Hạ...; trong Lộc đỉnh K l Vi Tiểu Bảo với vua Khang Hi. Viết về lịch sử theo cch đối chiếu l một sng tạo mới, qua đ người đọc thấy được tnh tư tưởng của tc phẩm, thể hiện ở đại nghĩa dn tộc v tinh thần yu nước mnh liệt, hơn nữa cn thấy được tư tưởng triết học truyền thống uyn bc, su xa.
2. Kim Dung rất coi trọng việc xy dựng nhn vật, dng nhn vật để dẫn dắt tnh tiết cu truyện pht triển. Hnh tượng nhn vật trong tiểu thuyết của ng thường rất sống động, để lại ấn tượng su sắc, đ l anh hng bi kịch Kiều Phong đại tr đại dũng, trng ch vời vợi, rất giầu tnh cảm v lng nhn i trong Thin Long bt bộ, l đại hiệp Quch Tỉnh thuần phc, đn hậu, tấm lng rộng mở, đặt chữ "nghĩa" ln trn hết trong Anh hng xạ điu, l Lệnh Hồ Xung ti tr hơn người, tốt bụng, chn thnh, quang minh lỗi lạc, phng khong cng Nhạc Bất Qun qun tử giả hiệu, Tả Lnh Thiền ham hố b quyền trong Tiếu ngạo giang hồ v.v... Tiểu thuyết của Kim Dung đ khắc hoạ được nhược điểm nhn vật loại hnh ho do khng ch trọng miu tả tnh cch nhn vật cuả tiểu thuyết v hiệp truyền thống, v vậyđy cũng l điểm sng tạo của Kim Dung.
3. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung hầu hết l trường thin (12 bộ ;), tnh tiết cốt truyện lun thay đổi biến ho, khi bung khi bắt rất cuốn ht người đọc.Với kết cấu lớn, thường l 40 đến 50 hồi, tiểu thuyết v hiệp Kim Dung c lớp lang, mạch lạc chặt chẽ hơn thiểu thuyết v hiệp truyền thống qu di đến hng trăm hồi: đầu đề mỗi hồi cũng khng rập khun, khi th hai cu thất ngn như trong Thư kim n cừu lục, khi th bốn chữ hoặc một cu đơn như trong Anh hng xạ điu hay Phi Hồ ngoại truyện. C thể ni, chỉ một đầu đề mỗi hồi, tc giả cũng đ ch cn nhắc v đổi mới.
4. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung kết hợp kho lo, hi ho giữa cao nh v đại chng, đ l điểm cuốn ht nghệ thuật m t tc giả đ c được. Xưa nay, Trung Quốc thường tồn tại song song hai bộ lịch sử văn học, bộ gồm những tc phẩm cao nh, kinh điển l bộ Lịch sử văn học Trung Quốc, bộ gồm những tc phẩm đại chng l bộ Lịch sử văn học thng tục Trung Quốc (Trung Quốc tục văn học sử ;). Tc phẩm của Kim Dung khng thuộc một bộ sch no trong hai cuốn trn m thuộc về bộ "Trung Quốc nh tục văn học sử" trong tương lai. Đy l ranh giới nghệ thuật v tưởng thẩm mĩ m biết bao nhiu nh văn, nh thơ cc đời đeo đuổi song khng phải ai cũng thnh cng.
Đặc điểm thứ tư trn đy ginh được sự quan tm của nhiều nh ph bnh nhất.
C kiến ni, thơ, từ, tiểu thuyết, h kịch truyền thống của Trung Quốc xưa nay đều biết kết hợp hi ho giữa cao nh v đại chng. Đy l điểm mấu chốt khiến cho những thơ, từ, tiểu thuyết, h kịch đ c đng đảo bạn đọc từ xưa đến nay. Sau ny, đường lối văn nghệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc chủ trương "phổ cập trn cơ sở nng cao, nng cao trn cơ sở phổ cập" l cũng nhằm lm cho tc phẩm văn nghệ đến với số đng quần chng bạn đọc. Kết hợp giữa cao nh v đại chng l một phần nội dung của chủ trương trn, trong đ bao gồm nội dung, song chủ yếu hơn vẫn l kỹ xảo điu luyện về nghệ thuật biểu hiện. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung đ đạt được điểm ny (Dẫn theo Lm Hon Bnh: Về vấn đề xếp lại ngi thứ trn văn đn, tạp ch L luận v ph bnh văn nghệ, số 3 năm 1995).
Sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa cao nh v đại chng ở tiểu thuyết v hiệp Kim Dung cn biểu hiện ở chỗ tc giả kế thừa c chọn lọc tiểu thuyết v hiệp truyền thống, biết bỏ cặn b, lấy tinh hoa. Truyện của ng vừa c "mười tm ban v nghệ truyền thống" lại vừa c "mười tm ban v nghệ" của ring mnh, tức ti nghệ v sự học rộng của ng. Về mặt kỹ xảo sng tc, Kim Dung đ vận dụng thủ php biểu hiện của văn học mới bản địa kết hợp với thủ php văn học cận đại phương Ty. Người đọc c thể thấy thơ, từ, ca, ph, cầm, kỳ, thi, hoạ, đạo (Nho, Phật, Thin cha...) v cả chư tử bch gia đều xuất hiện dưới ngi bt ng đng nơi, đng lc, khiến cho ai nấy đều say sưa hưởng thụ ci đẹp v nghệ thuật trong tiểu thuyết cuả ng. Tiểu thuyết v hiệp Kim Dung c thể gọi l "kịch v lời văn", với nghĩa ngụ văn ho qua những pha đnh v, mượn k ảo để răn gửi tnh đời, văn v cng lc được ph by để lm nổi bật lẫn nhau khiến cho truyện đạt tới ranh giới người nh kẻ tục cng thưởng thức chung, khng phn biệt gi trai, gi trẻ. Điều đ khiến tiểu thuyết v hiệp Kim Dung khc hẳn thứ tiểu thuyết đnh v ầm ĩ, huyn no đang c mặt trn cc sạp sch hiện nay. Loại ny, thứ th c v nhưng khng hiệp, thứ th c hiệp m khng v, lối viết rẻ tiền, chữ nghĩa th sơ, l một dạng qui thai trong lng tiểu thuyết v hiệp, về căn bản khng thể đứng chung cng với tiểu thuyết v hiệp Kim Dung được. (Dẫn theo Lưu Khai Nng Bn về tiểu thuyết v hiệp Kim Dung, Văn nghệ bo, 22-7-1997).
C kiến cn đi su hơn để phn tch mối quan hệ giữa v v hiệp trong tiểu thuyết v hiệp Kim Dung trn cơ sở so snh với tiểu thuyết cng loại của Lương Vũ Sinh v Cổ Long. Lương Vũ Sinh yu cầu sng tc tiểu thuyết v hiệp của mnh phải đạt tới "th khng v chứ khng thể khng hiệp", cho nn ng được xếp vo hng phi l tưởng v phi chnh thống. Tri lại, Cổ Long thuộc phi hiện thực v phi hiện đại, ng chủ trương trong tiểu thuyết v hiệp của mnh "v cng khng phải để xem m nhằm trng người", một khi đao đ bay đi, khng khi no bay vo khoảng trống. Nhưng đao php đ thuộc mn phi no, c b quyết g th Cổ Long khng ch , cho đ l việc của bạn đọc. Ngược lại, Lương Vũ Sinh hay sử dụng Thin Sơn kiếm php, tuy đ l tuyệt nghệ nhưng hồi trước hồi sau, dạy đi dạy lại, truyền tới truyền lui, đời ny đời khc bạn đọc xem đến pht ngn cũng chẳng hề g. Như vậy, v đối với Lương Vũ Sinh v Cổ Long tuy "dị mộng" nhưng "đồng sng", nghĩa l khng thật để tm vo v.
Tiểu thuyết Kim Dung đ đnh coi trọng nhn vật nhưng lại khng xem thường việc miu tả nghệ thuật v cng. V cng trong tiểu thuyết Kim Dung cố nhin cũng nhằm st hại kẻ th, song điều chủ chốt trong miu tả l để cho bạn đọc thưởng thức. ng miu tả v cng rất kĩ nhưng khng rập khun, cứng nhắc m v cng sinh động, lun lun đổi mới. Sơ bộ thống k, Kim Dung đề cập tới hng ngn mn v cng m những v cng ny chẳng những mới mẻ, lạ kỳ m cn đẹp v th vị. V cng trong tiểu thuyết Kim Dung khng phải l phụ liệu m cng l mn ăn đầu vị bn cạnh mn đầu vị khc thuộc văn, v phải nếm np thật kĩ mới nhận ra vị ngon. C thể ni Kim Dung đ nng v cng trong tc phẩm của mnh ln tầm v học ngang với văn học, triết học, nhn ti học v.v... để cho bạn đọc thưởng thức v ngẫm nghĩ (Dẫn theo Trần Mặc, V học trong tiểu thuyết Kim Dung. Nxb Bch hoa chu văn nghệ, 1996).
Ngoi kiến phn tch tiểu thuyết Kim Dung qua mối quan hệ giữa v v văn, v v hiệp, so snh Kim Dung với cc tc giả cng thời trong phạm vi thể loại theo chiều ngang th c kiến khc lại so snh tiểu thuyết của ng với tiểu thuyết v hiệp truyền thống theo chiều dọc v rt ra ưu điểm, cũng l sức cuốn ht chủ yếu trong tiểu thuyết Kim Dung, đ l tinh thần hiện đại. Tinh thần ny thể hiện ở chỗ:
a) Tiểu thuyết Kim Dung về căn bản phủ định v ph bnh quan niệm khoi đền ơn trả on, tuỳ tiện gy chết chc trong tiểu thuyết v hiệp truyền thống.
b) Ngoi bộ tiểu truyện đầu tay ra, cng với gc nhn lịch sử của tc giả ngy một mở rộng, tư tưởng v nghệ thuật viết truyện ngy một chn muồi, nghĩa l ngy cng đột ph ra khỏi quan niệm bản vị hẹp hi về dn tộc Hn, tiểu thuyết Kim Dung đ c ci nhn bnh đẳng giữa cc dn tộc Trung Hoa, khẳng định địa vị v tc dụng của nhiều dn tộc thiểu số anh em trong sự pht triển của lịch sử nước nh. Về điểm ny, trong lời tưạ chung cho bộ Tc phẩm Kim Dung, tc giả cũng đ đề cập tới.
c) Kim Dung c suy nghĩ v cn nhắc rất nhiều khi viết về những cuộc đấu tranh giữa chnh v t, giữa hiệp nghĩa v x hội đen, giũa danh mn chnh phi v ma gio. Tiểu thuyết v hiệp truyền thống do xuất pht từ quan niệm chnh thống cũ kĩ nn thường l đen trắng r rng về vấn đề chnh t: đ chnh th cực chnh, đ t th cực t. . Cn trong tiểu thuyết Kim Dung, cuộc đấu tranh giữa chnh v t v cng phức tạp; c lc chnh t đối lập gay gắt, c lc v lợi ch ring tư no đ, chnh ngả sang t, hoặc chnh l danh, t l thực; chnh v t khng những l cuộc đấu tranh giữa mn phi khc nhau, con người khc nhau m cn c thể diễn ra ở một con người. Tiu chuẩn đnh gi chnh t của Kim Dung dựa trn lợi ch của số đng v ng đ để cho nhn vật ni hộ mnh quan điểm ny: "Xưa nay anh hng được người đời khm phục, người đời sau hm mộ ắt phải l người yu dn, mang lại hạnh phc cho dn; giết hại nhiều người m nn danh chưa chắc đ gọi được l anh hng" (Lời Quch Tỉnh trong Anh hng xạ điu).
d) Tiểu thuyết v hiệp truyền thống thường rập khun theo m thức: hnh hiệp - bo đền ơn nước - phong ấm phong hầu, giu sang. L tưởng nhn sinh cũng gồm trong mấy chữ "hiển vinh, con ci, tc oai tc phc". Tới tiểu thuyết v hiệp đời Thanh, nhn vật chnh đều l quan lại ho hiệp trung nghĩa m thực chất l phục vụ cho cung đnh triều Thanh, khng c nhn cch độc lập. Cn tiểu thuyết Kim Dung tuy cũng viết về đời xưa, song khuynh hướng tư tưởng khc xa, chẳng những đ chia tay với quan niệm gi trị mang tnh phong kiến chồng sang vợ qu trn đy m cn tot ln tinh thần giải phng c tnh v độc lập về nhn cch. Trong tiểu thuyết Kim Dung c rất nhiều nhn vật ch tnh, hnh hiệp trượng nghĩa theo bản tnh của mnh, tnh mạng c thể hi sinh song quyết khng lm ti tớ khuyển ưng cho quan phủ.
e) Tnh yu nam nữ dưới bt Kim Dung cũng l tnh yu l tưởng với tnh cảm thuần nhất, khng vương mi tục, khng c nhn tố lợi, hại về mặt kinh tế x hội. ng cũng cho nhn vật Hồ Nhất Đao ni ln quan niệm chon bạn đời như thế: "Ci qu gi nhất l tnh yu chn thnh giữa hai tri tim mến mộ nhau chứ quyết khng phải l kho bu c trị hng mấy to thnh" (Nghim Gia Vim: Bn về tinh thần hiện đại trong tiểu thuyết Kim Dung, tạp ch Nghin cứu l luận văn nghệ , số 4 năm 1996).
Bn cạnh những kiến đnh gi khch quan tiểu thuyết Kim Dung như trn, cn c những kiến cực đoan từ pha ny hoặc pha kia.
Về pha khẳng định, c kiến cho tiểu thuyết Kim Dung l phương hướng pht triển của văn học đương đại Trung Quốc. kiến ny khng thoả đng ở chỗ tiểu thuyết v hiệp chỉ l một loại hnh của tiểu thuyết ni chung, c bối cảnh l lịch sử đời trước. Văn học đương đại Trung Quốc khng thể hon ton theo hướng ny kể cả theo hướng người nh kẻ tục đều thưởng thức. Văn học đương đại phải c những tc phẩm lớn tiu biểu cho thời đại. Những kiến khc cho tc phẩm Kim Dung "lẳng lặng lm một cuộc cch mạng văn học" hoặc "Kim Dung l người đầu tin nối bước Hồng lu mộng", hoặc "tiểu thuyết Kim Dung l tc phẩm văn học khng tiền khong hậu" v.v... đều c những kha cạnh thi qu, thiếu chừng mực v thoả đng.
Về pha ph bnh, c kiến "sổ toẹt" Kim Dung như kiến của Liệt Sơn đăng trn bo Nam Phương cuối tuần ra ngy 2/12/1964. ng cho rằng: "Từ gc độ nhận thức lịch sử m xt, nhn vật v hiệp chẳng c g đng kể đối với sự pht triển x hội của Trung Quốc; từ gc độ phương hướng gi trị m xt, cho d c miu tả đạo đức con nh v khi hnh hiệp siu phm đến đu th cũng khng lm thay đổi được bản chất phản x hội v phạm php luật khi dụng v...; về gc độ giải tr văn ho m ni, tiểu thuyết v hiệp cũng l thứ văn ho tiu khiển, so với tiểu thuyết trinh thm như Sherlock Holmes ph n th cn thua" (Xem bi Cự tuyệt Kim Dung).
Một số tr thức Đi Loan cũng ch tc phẩm Kim Dung - m đng hơn l ch thể loại tiểu thuyết v hiệp, cho rằng "khng khoa học, khng hợp l". Nh nghin cứu Đi Loan Đổng Thin L đ bc bỏ kiến ny bởi khng thể lấy tiu chuẩn khoa học v hợp l để đnh gi tiểu thuyết (Xem Đổng Thin L: Bnh phẩm tiểu thuyết Kim Dung, trong Tng thư nghin cứu Kim Dung, Cng ty sự nghiệp xuất bản Viễn cảnh xuất bản, Đi Loan, 1997). Những điều "phi l, khng khoa học" đ lại được nữ văn sĩ đại lục Trần Tổ Phần cho l đ gp phần tạo nn "đồng thoại cho người lớn" trong thời đại tr tưởng tượng t dần như ngy nay (Xem Quang minh nhật bo, ngy 10 thng 12 năm 1994).
Nhn chung, tc phẩm Kim Dung c được khen v cũng bị ch, song người khen chiếm số đng p đảo. Hiện tượng ny chẳng khc g cảnh "hm rượu nhắm với mơ xanh bn luận về anh hng" giữa To Tho v Lưu Bị trong Tam quốc diễn nghĩa xưa kia.
Cn bản thn Kim Dung, ng tự đnh gi rất khim tốn về tc phẩm của mnh: "Bản thn tiểu thuyết v hiệp l c tnh tiu khiển, nhưng ti mong chng t nhiều cũng phải c tnh triết l nhn sinh v tư tưởng để tc giả c thể thng qua truyện m biểu hiện một số nhn nhận của mnh về x hội" (Dẫn theo Nghim Gia Vim). Nắm vững hạn chế của thể loại, ng ni thm: "Cốt truyện trong tiểu thuyết v hiệp khng trnh khỏi c qu nhiều ngẫu nghin v li k, song ti lun cố gắng tạo được một điều l v cng c thể khng tồn tại trong cuộc sống thực nhưng tnh cch con người th c thể c v bao giờ cũng vậy" (Lời tựa cho cuốn Thần điu hiệp lữ ;). Trn giảng đường trường Đại học Bắc Kinh, trả lời cu hỏi: "Tiểu thuyết v hiệp c ảnh hưởng xấu khng" của sinh vin nu ra, Kim Dung đp: "Nếu đọc tiểu thuyết v hiệp m khng biết tiết chế, khng c điều độ, lm trở ngại đến thi cử học hnh th đ l ảnh hưởng xấu, hơn nữa cn c thể ảnh hưởng về mặt pht sinh bạo lực. Đương nhin đ l đối với số thanh nin lu lổng trn đường, cn đối với sinh vin th khng" (Dẫn theo Tống Điệp: Suy nghĩ về chữ "nghĩa" trong tiểu thuyết v hiệp, tạp ch L luận v ph bnh văn nghệ, số 5/1995).
Trn đy l kiến chung của giới ph bnh, cn kiến của bạn đọc trẻ tuổi, chng ti thấy khng g bằng dịch nguyn văn bi tản văn Cn mi Kim Dung của chị Phương Hồng Diễm (Trung Quốc).