dangia
01-07-2006, 09:59 AM
Năm Chó Tìm Hiểu Loài Chó Hoang Để Biết Thêm Về Loài Người
NHỮNG ĐẶC ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý:
* TẠI MỸ VÀ CÁC NƯỚC DÂN CHỦ ÂU CHÂU HIẾM THẤY MỘT CON CHÓ HOANG CHẠY RONG NGÒAI ĐƯỜNG. NGƯỢC LẠI, TẠI THỦ ĐÔ NGA SÔ, MÁT KƠ VA (MOSKVA), TRÊN 30 NGÀN CON CHÓ HOANG ĐỦ GIỐNG, TINH RANH, THA HỒ SỐNG NHỞN NHƠ !...
* CHÓ HOANG BIẾT SỐNG HỢP QUẦN, THÁO VÁC HƠN, TINH KHÔN HƠN, SÀNH TÂM LÝ CON NGƯỜI HƠN CÁC LÒAI CHÓ KIỂNG!
* VÀI ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG HAY KHÁC BIỆT GIỮA GIỐNG CHÓ VÀ GIỐNG NGƯỜI
Đặng Văn Nhâm
LTG.- Nhân dịp đầu năm “ con chó”, tìm hiểu lòai chó để biết thêm về lòai người?
Vâng, có thể đúng vậy!
Nhà nghiên cứu về tập tính của các lòai động vật (ethologue), người Hung Gia Lợi , tên Vilmos Csányl, nổi danh khắp thế giới nhờ các tác phẩm “ best-sellers” nghiên cứu về giống chó đã viết như sau:
-“ Nếu so sánh cấu trúc giữa cộng đồng lòai chó hiện nay với lòai người thời cổ đại, trước khi có ngôn ngữ, ta thấy có nhiều điểm tương đồng.Thành viên của 2 cộng đồng này đã hợp tác và giao cảm với nhau để cố gắng tìm hiểu trạng thái tinh thần và hành động của nhau. Theo tôi, đôi bên đã tương tác ảnh hưởng lẫn nhau từ giai đọan con người mới bắt đầu chuyển hóa từ dạng hầu nhân, một lọai động vật có vú, thành người, và cả sau này, khi con người đã trở nên chủ nhân lòai chó. Nếu giả thuyết này đúng, sự nghiên cứu về những đặc tính của lòai chó có thể dùng làm mẩu mực để nhận thức ra và tìm thấy bản chất của lòai người trong thời kỳ phôi thai. Trong nghiên cứu, chúng tôi đã nêu lên một số so sánh tương đồng giữa hành vi và tâm lý của lòai người với giống chó. Những yếu tố tương đồng trong các chứng nghiệm ấy không có tính cách ngẫu nhiên hay tình cờ, mà đã dựa trên những yếu tố tiến hóa thuộc giòng vận chuyển tự nhiên của hành vi tâm lý.
Quan sát giống chó, ta có thể hiểu biết thêm được rất nhiều về nguyên nhân đã phát sinh ra thái độ và cách cư xử của lòai người...” .[ Trích diễn từ của Vilmos Csányl, đọc năm 1995 trong buổi tiếp tân của viện Hàn Lâm Khoa Học Hung Gia Lợi (Académie des Sciences de Hongrie)].
* Sách của ông đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau. Bản dịch Anh ngữ tựa đề ” If Dogs Could Talk” (North Point Press, 2005)
ĐVN
*
GIANG SƠN LÒAI CHÓ HOANG
Sau khi chế độ CS vừa bị băng họai tại thánh địa Nga Sô, năm 1992, tôi đã làm một chuyến viễn du trên đất Nga, đặc biệt tại thủ đô Moskva và một vài thủ đô của một số tiểu bang chư hầu trong liên bang Sô Viết như: Ukraine, Georgia…Lần ấy tôi đã viếng thăm một số cộng đồng người Việt miền Bắc lưu vong, để tìm hiểu đời sống hằng ngày của họ tại những nơi ấy. Nhưng lần sau này, tôi đã được một người bản xứ chỉ dẫn cho xem và tìm hiểu về đời sống của lòai chó hoang, đủ chủng lọai. Xã hội chó hoang đã tạo nên một hình ảnh rất đặc biệt, cho đến nay vẫn hãy còn sinh động cách lạ lùng trong thành phố Mát Cơ Va rộng lớn mênh mông này…
Theo chân người hướng đạo, anh Alexei, một nghiên cứu sinh ngành sinh vật học (biologie), chúng tôi khởi từ vùng Tây –Nam của thủ đô Moskva, theo các đại lộ Matveev, Otchakov, và Mitchourine…nằm trên vòng đai để tiến vào trung tâm thành phố. Nơi đây là một vùng tam giác lớn, rộng mênh mông, gồm tòan những khu kỹ nghệ đang bị lụn bại, hoặc bỏ phế. Quang cảnh kỳ quặc này, hầu hết đều là những kho chứa hàng tạm, dài hun hút tưởng chừng như vô tận cùng với những nhà máy xi măng, những khỏang đất hoang bao la, dấu vết của những khu làng, xóm cũ. Trong đó có những sườn nhà vẫn còn sót lại những khung kính. Những chỗ chứa các thứ đồ phế thải kỹ nghệ … Quang cảnh này đã nhắc cho tôi nhớ đến truyện Stalker của anh em nhà văn nổi tiếng, chuyên viết về khoa học giả tưởng tên là Strougatski, mà đến năm 1979 , điện ảnh gia Andrei Tarkovski đã mô phỏng thành phim.
Bây giờ, đứng giữa cảnh hoang phế của một nơi đã từng có thời được tôn vinh như thánh địa của chủ thuyết CS quốc tế, trước mắt tôi, chỉ còn lại là một xã hội tòan chó hoang, các lọai chó pha giống, với bộ lông dầy cui, xù xì, phủ đầy bụi đất. Chúng có cái đầu to tướng với đôi mắt tinh quái, luôn phóng ra những tia nhìn không chút thiện cảm nào. Chúng khác hẳn các giống chó kiểng mà chúng ta vẫn thường nuôi làm bạn trong nhà!
Chúng tôi đã men theo lối đường rầy cũ để thẩm nhập vào giang sơn của lòai chó hoang, tưởng rằng đó là cách êm thắm nhất. Nhưng không ngờ, khi chúng tôi còn ở tận ngòai xa, những tiếng sủa hung hăng báo động của mấy con chó trách nhiệm canh gác vòng đai đã vang lên inh ỏi, gây náo động cả vùng. Anh Alexei, người hướng dẫn, giải thích với tôi:
- Từ lâu lắm rồi, con người đã có ý muốn tìm hiểu cấu trúc xã hội của các lòai động vật. Nhiều nhà nghiên cứu đã phải lặn lội vào tận rừng sâu, sống trong đó nhiều năm để gần gũi và làm quen với lòai cho sói. Kết quả, họ đã cho chúng ta biết nhiều khám phá đáng kinh ngạc. Nhưng, hôm nay, chúng ta chẳng cần phải đi đâu xa, vẫn có thể quan sát và tìm hiểu được những đặc tính của lòai chó hoang, hằng ngày vẫn sống bên cạnh chúng ta, rồi lâu dần , theo năm tháng, sẽ hóa thành lòai chó dại.
[ Chú ý: chữ “ dại” tôi dùng nơi đây để trỏ những con chó vô chủ, đi hoang, vì sống cô độc lâu năm, đã trở về trạng thái man dại, như lòai thú dữ. Nhưng vẫn không phải là chó điên!].
Chúng tôi vẫn tiếp tục đi vào vùng đất mênh mông, ngổn ngang những khối bê tông và xác các lọai xe phế thải. Chỗ này vốn là khu kỹ nghệ, chúng tôi thấy có khỏang 2 chục bầy chó hoang mà mỗi bầy ước chừng có đến 7 con chó lớn với một số chó con. Trong đám, tôi để ý thấy có 2 con chó đực, một con lông vàng, một con chó đốm, đang nhìn chúng tôi với một thái độ dửng dưng. Bên cạnh 2 chàng này là một con chó cái mỹ miều, trông còn non, rất khờ khạo, đang nhìn chúng tôi với đôi mắt đượm một vẻ buồn bâng khuâng xa vắng. Trong khi đó bầy chó con nhỏ xíu màu kem của cô nàng đang xúm xít bu quanh mẹ, nhảy nhót và trững giỡn.
Alexei giải thích:
- Mấy con này không tỏ ra sợ sệt gì trước người lạ, có lẽ vì chúng nó đã có người nuôi!
TÔN TI TRẬT TỰ
Vẫn theo Alexei, trong xã hội chó hoang, cũng chẳng khác nào lòai chó sói, đều có một hệ thống tôn ti trật tự đàng hòang. Trong xã hội chó, con đực nào to lớn, khỏe mạnh nhất thường đóng vai chúa tể. Cách kiểm chứng dễ nhất, khi ta ném cho chúng một mẩu thịt, luôn luôn con chúa tể thường chiếm lấy ăn trước. Tuy vậy, trong giới chó cái hình như lại có một tôn ti trật tự riêng.
Alexei giải thích thêm:
- Tuy nhiên, mỗi bầy đều có một hệ thống khác nhau. Có khi một con chó đực không khỏe nhất, nhưng giàu kinh nghiệm nhất vẫn có thể đóng vai chúa tể. Ngòai ra, tôi còn thấy có bầy, một con cái đã áp đảo được cả con đực to lớn, khỏe mạnh nhất. Theo tôi có lẽ đời sống trong thành phố phức tạp hơn là đời sống trong rừng, trong bụi. Nơi đây, muốn đóng vai chúa tể một bầy chó hoang, con chó ấy phải có trí khôn và thông minh nhiều hơn là sức lực. Dù sao, trong xã hội lòai chó, kể cả chó hoang và chó sói, chỉ có những con đực mới được đóng vai trò chua tể mà thôi!
Khi quan sát bầy chó hoang đông đảo này, tôi nhận thấy một điều đáng nói: dù khi tranh ăn, những bầy chó hoang vẫn tỏ ra biết giữ đúng cương vị của mình, nên không mấy khi xảy ra bạo động. Chúng biết duy trì tình trạng giao du thân thiện.Bởi vì chúng ý thức được sự hợp bầy của chúng chỉ có tính cách tự nguyện và do sự tương hợp, chứ không hề gắn bó bằng mối liên hệ huyết thống nào.
Người ta cũng thấy có nhiều con lẻ loi, chỉ thích sống cô đơn. Như vậy, chẳng phải vì những con ấy đã bị tẩy chay, hay bị gạt ra rìa. Thực ra, mấy con chó ấy đã tự biết bản thân nó có đủ sức mạnh và khả năng để không cần phải nương tựa vào sức mạnh của đám đông , mà người ta vẫn gọi là chó hùa!
Chúng tôi đang tiến gần tới lối vào một xưởng làm xi măng, nơi có mấy con chó mới lớn lên còn hăng máu đang cắn lộn lọan xà ngầu làm cát bụi tung lên mù mịt. Trước cảnh đó, Alexei chợt nhớ lại một mẩu chuyện đã thuộc về quá khứ.Anh kể:
- Cách nay khỏang hơn 10 năm, tại chỗ này đã có một bầy chó hùng hậu, nhiều con to lớn khỏe mạnh sống chung với nhau. Đó là bầy chó mà tôi và mấy người bạn của tôi đều tỏ ra rất thích. Bầy chó này đã có một con chúa trùm oai phong đầy quyền lực. Con này có bộ lông trắng tinh, với cái đầu to như một cái đấu, rất khỏe, tên là Batia. Tất cả mọi con khác trong bầy đều tỏ ra khiếp sợ nó. Mỗi lần con nào đối diện với nó đều phải cúi gầm đầu sát đất và quì mọp xuống. Ngay cả đến mấy con chó nhỏ, bước đi còn quờ quạng lảo đảo như chàng say rượu, vốn chưa biết sợ hãi là gì, và thường chỉ biết có một con mẹ của chúng mà thôi, thế mà cũng biết khiếp uy của con Batia. Con chó đầu đàn này đã tỏ ra rất tinh khôn và có lý tính sáng suốt. Nó đi đâu cũng có một con đực khác to lớn, cục mịch ,nhưng lại rất ngoan ngõan theo sau như một tên “ tà lọt” theo hầu chủ. Trong bầy chó này còn có một con khác, tụi tôi đã đặt tên cho nó là “ Bíelonos”( có nghĩa “mũi trắng”) với bộ lông đen tuyền. Con này khỏe mạnh nhất trong bầy. Nó to lớn kềnh càng, và thô bạo như một tên võ phu đầy kiêu ngạo. Trong ăn uống, con này luôn luôn chiếm phần ăn trước tiên. Chẳng một con nào dám tranh với nó bao giờ. Trong mùa giao cấu, con Bíelonos cũng đóng vai hạm chúa. Các con đực khác, dù đã thèm đến độ nhểu dãi nhớt lòng thòng, và cái lưng đã co rúm, cong vòng xuống gần sát đất, nhưng vẫn không dám sán lại gần cô nàng chó cái, trước mắt con Bíelonos. Một bước lại gần người đẹp lúc bấy giờ đúng là một liều lĩnh dại dột để chuốc lấy tai vạ hãi hùng. Vì thế, không một con chó cái nào trong bầy thóat khỏi hành động dập liễu vùi hoa tàn bạo của con Bielonos, và hầu hết mấy đàn chó nhỏ , thuộc nhiều lứa khác nhau trong bầy này đều là sản phẩm máu huyết của nó. Tuy vậy, nhưng con Bielonos vẫn không phải là đầu đàn. Chính con Batia mới có đủ quyền uy tột đỉnh.
CẨU HỢP TRONG MÙA GIAO HOAN
Vào mùa động nứng, chẳng khác nào mùa cưới của người VN trước Tết, trong đàn chó hoang này đã diễn ra những cảnh trông rất ngộ nghĩnh. Từng đàn chó đực, thuộc các bầy khác nhau, thường hay thè cái lưỡi đỏ hỏn, dài thòng, nhểu đầy nước dãi, nối đuôi nhau, chen chúc chạy theo sau một con chó cái đang tỏa mùi dâm hương, khêu gợi dục tình. Dĩ nhiên giây phút hạnh phúc, sướng khóai thần tiên với người đẹp, thường luôn luôn thuộc về tay những con chó to lớn và khỏe mạnh nhất. Nhưng đôi khi dịp may hãn hữu ấy lại bất ngờ rơi vào tay một con chó gầy ốm, rất tầm thường. Bởi vì, giữa lúc mấy con chó to lớn, khỏe mạnh đang mải mê gầm gừ, hung hăng cắn xé nhau để tranh cướp người đẹp, một con chó khác tinh ranh, lợi dụng đúng thời cơ ấy đã lẹ làng phóng lên lưng người đẹp, chiếm ngay lấy nàng, để hưởng thú ái ân.
Vì thế, ta không còn lấy gì làm lạ khi thấy giống chó, gồm cả đực lẫn cái, thường giao hợp lẫn lộn với nhau, bất kể thuộc cùng trong một bầy hay khác giống.
Trong một bầy chó , dù đông đến cả chục ngàn con như trường hợp này , người ta vẫn nhận ra được một đặc điểm đáng chú ý là giống chó đực nhiều gấp đôi chó cái. Sự tương quan về số lượng giống cái và giống đực như thế còn có tính cách duy trì một giới hạn. Nhờ vậy, trải qua đã bao nhiêu năm rồi, số chó hoang ở thủ đô Mát Cơ Va này vẫn ổn định với con số ước tính trung bình là 30 ngàn con. Thỉnh thỏang, người ta cũng đã đưa ra những thông tin giật gân, cho rằng số lượng chó hoang ở Mát Cơ Va đã bùng nổ, tăng vọt lên đến mức khủng khiếp. Nhưng thực sự đó chẳng qua chỉ là lọai tin đồn vô căn cứ.
KIẾM SỐNG
Tuy đông đảo như vậy, nhưng chẳng phải 30 ngàn con chó hoang ấy đều kiếm ăn giống nhau. Theo Alexei, khỏang 1 phần 3 trong đám ấy biết phục tùng và ngoan ngõan tuân lịnh được người ta cho ăn và có chỗ ở đàng hòang. Công việc của chúng mỗi ngày 24 giờ liên tục là phải canh gác mấy bãi đậu xe và bảo vệ một vài cơ xưởng còn đang họat động khập khiễng.
Một số khác có vẻ hung hăng dữ tợn bắt buộc phải kiếm ăn bằng những mánh khóe tinh khôn riêng của chúng. Nói về đám này, Alexei kể:
- Có một số khác cũng sống trong những khu kỹ nghệ hay trong sân của những kiến trúc hoang phế phải tự nuôi sống bằng các thứ rác rưởi, hay những món phế thải vụn vặt. Ngòai ra còn có những con chó thích sống cô đơn, không hợp bầy và chuyên “ăn xin”. Mấy con này rất tinh khôn và hết sức nhạy cảm. Chúng am tường đến tận cùng thấu đáo tâm lý của lòai người. Trước một đám đông người, chỉ cần bắt gặp ánh mắt của một bà nào đó, con chó ăn xin có thể đóan ra ngay người đàn bà phúc hậu ấy đã có lòng từ ái đối với nó. Lập tức nó rón rén bước những bước ngắn, thật nhẹ nhàng, mon men lại gần đối tượng để xin ăn, bằng đôi mắt van lơn ướt át, và cái đuôi luôn luôn phe phẩy ra điều quyến luyến, biết ơn. Nhìn cách ăn xin ấy của con chó hoang, tự nhiên ta thấy sao mà chúng nó có vẻ giống mấy người ăn mày trên đường phố các xứ nghèo đến thế. Khi người ăn mày nhận ra đối tượng, họ cũng khom lưng , cúi đầu, rón rén bước lại gần, đôi bàn tay chìa ra trước ngực, với ánh mắt tràn ngập vẻ bi ai thống thiết…
Ngòai ra, còn có những con chó hoang biết kiếm sống phong lưu trong những ga xe điện ngầm- métro-, là những nơi ấm áp, tiện nghi. Hằng ngày, giữa những làn sóng người đông đảo, lúc nào cũng tấp nập vội vã, những miếng ăn rơi vãi khắp nơi, lắm khi đầy cả các thùng rác, chúng chẳng cần phải cầu khẩn van xin ai hết. Khi nào đói bụng, chúng chỉ mất công chịu khó sục sạo trong chốc lát là xong. Khi vấn đề bao tử đã yên rồi, chúng ung dung kiếm một chỗ xó xỉnh nào đó, yên tịnh, ấm áp, ít người qua lại để trải dài tấm thân lông lá xù xì ra nằm nghỉ ngơi, đôi mắt lim dim, mơ màng như đang thả hồn theo mộng đẹp có bóng sắc giai nhân…
CHÓ KIỂNG VÀ CHÓ HOANG
Riêng những bầy chó hoang đã trở nên man rợ thực sự, người ta thấy chúng tụ tập trong những khu kỹ nghệ hoang phế. Bọn này tỏ ra chỉ hợp quần trong một khuôn khổ rất hạn hẹp giữa những con đồng lọai với nhau. Chúng sống cô độc và cách biệt, hòan tòan không có một chút một liên hệ nào đối với lòai người. Chúng thường chạy rong, sục sạo kiếm ăn, săn bắt mấy con mèo hay chuột...Trong những bầy chó man dại ấy, không bao giờ người ta có thể tìm thấy một con chó kiểng, rặt giống, lạc lõng vào đấy. Những con chó kiểng, rặt giống, đã được nuôi từ nhỏ tới lớn trong mái ấm gia đình của lòai người chẳng khác nào con “ Mowgli” trong truyện “ Book of the Jungle” ( sách rừng xanh) của một nhà văn Anh nổi tiếng. Nó không biết phải xoay sở ra sao, một khi đã bị thất lạc khỏi tổ ấm, nơi nó đã được nuôi nấng, chăm sóc, nâng niu, kiều dưỡng từ lúc sơ sinh. Ra khỏi vòng tay của lòai người, mấy con chó kiểng này hòan tòan không có khả năng quyết định, không biết tự mưu sinh, luôn luôn ngơ ngác, sợ sệt, nhất là vô cùng sợ hãi, cuống quít, và hay run rẩy cụp chặt đuôi vào đít, mỗi khi gặp xe cộ lưu thông qua lại.
Nơi đây, thiết tưởng tôi cần nhấn mạnh đặc điểm này: sống đời chó hoang không phải dễ. Chó hoang chính là sản phẩm gạn lọc khắt khe của một chuỗi dài thời gian, gồm nhiều năm tháng cay nghiệt. Một con chó ngu đần chỉ cần đi hoang trong vài giờ đã bị bắt đem về “ phú de” (fourrière), để thủ tiêu, hoặc bị xe cán nát thây, hay bị chết cóng, xác còng queo, ruồi kiến bu đầy!…Nếu con chó ấy lại tỏ ra lung lăng, hung dữ, khiến người ta sợ hãi. Tất nhiên họ sẽ gọi ngay cho sở Phú De (fourrière), và nhân viên sẽ đến bắt đi liền. Như vậy, hy vọng sống sót của nó lúc bấy giờ chỉ còn mong manh như sợi tơ trời!
Để làm nổi bật lên đặc tính quan yếu nhất của lòai chó hoang, Alexei đưa ra một nhận xét so sánh tương đồng bằng câu ngắn gọn:
- Vì nhu cầu sinh tồn của bản thân trong từng giây phút, và nhất là phải đối phó thường xuyên với mọi bất trắc, hiểm nguy, nên giống chó hoang đã tỏ ra thông minh, lanh lợi và ứng xử khôn ngoan hơn giống chó kỉểng rất nhiều!
SỐ PHẬN CỦA BẦY CHÓ CON ĐÃ AN BÀI SẴN
Chúng tôi đang nói chuyện đến đây, bỗng nhiên thấy một đàn chó con xinh xắn, trông hết sức dễ thương, mặc dù bộ lông của chúng rất nhem nhuốc bản thỉu, vừa từ một khu xí nghiệp đua nhau chen chúc chạy túa ra ngòai vui vẻ nô đùa vô cùng ngây thơ sung sướng. Lúc bấy giờ một người gác dan cũng vừa chợt đến. Trên tay anh ta đang ôm một bọc plát tích lớn kềnh càng. Thấy thế, anh ta vội dừng lại, đứng dậm chân trên mặt đất ra hiệu đuổi chúng trở vào. Kế đó, anh ta đã cho chúng tôi biết, bầy chó nhỏ này đông khỏang 67 con.
Khi chúng tôi bước vào thấy bầy chó con ấy đã phân tán thành từng nhóm nhỏ nằm dài trên mấy đống gạch cát. Sự xuất hiện bất ngờ của chúng tôi, những người lạ mặt, đã khiến chúng túa lên sủa inh ỏi một cách bâng quơ chiếu lệ. Alexei nói với tôi:
- Bọn này rồi sẽ bị hy sinh hết trong một thời gian ngắn sắp tới. Chừng 7 tháng nữa chúng sẽ tự động rời khỏi bầy. Mỗi con phải đi tìm một phương sinh sống. Nhưng đại đa số đều chết hết. Khi mấy con lớn đã lìa bầy, song những con nhỏ vẫn còn tiếp tục ở lại. Lúc bấy giờ mấy con chó nhỏ này hãy còn có cơ hội rời khỏi đây để đi tìm may mắn. Nếu không, số phận bị tiêu diệt tập thể sẽ không sao tránh khỏi. Một hôm nào đó người ta sẽ đến bắt hết rồi cột lại, và ra tay giết chết từng con một, không để sót 1 con nào. Trông thật là thê thảm!...
ÔN HÒA VÀ THÔNG CẢM
Khu kỹ nghệ lớn rộng mênh mông này là nơi quần cư tụ hội của nhiều bầy chó hoang. Chúng sống chung đụng như vậy không có một ranh giới nào rõ rệt và cũng chẳng có một phạm vi ảnh hưởng nào ngăn cách. Một con chó sói lạc lõng vào đây vẫn có thể nhập bầy, miễn đừng chiếm hang ổ, hay xông vào dành chỗ cư trú cố định của bầy chó hoang. Như thế, nguy cơ mất mạng rất có thể xảy ra. Trong những khỏang trống có tính cách công cộng, không thuộc quyền chiếm hữu riêng của bầy chó nào, không con nào đánh dấu hẳn hoi, con chó sói cứ tùy tiện xử dụng. Trong xã hội chó hoang tinh thần bao dung khá rộng rãi. Lòai chó thường phải mất một thời gian khá lâu để tìm hiểu “ dấu hiệu” của những con khác cũng như để ghi lại dấu hiệu riêng của mình. Ngược lại với các lòai gia súc khác, giống chó hoang không đánh dấu sự hiện diện của mình một cách lôn xộn. Chúng chỉ đánh dấu tại những chỗ giao điểm của các chặng đường đi hay chu vi nơi sinh họat chính của chúng mà thôi. Mỗi mùi vị của một con chó hoang đều mang một đặc tính độc nhất và chứa đựng đầy đủ một số lượng tư liệu về chủng tính, đực hay cái, về tuổi tác, già hay trẻ, tình trạng thể lực và xúc cảm, cùng với khả năng giao cấu. Những thông tin tư liệu ấy đều được cập nhật hằng ngày. Mỗi con niêm yết công khai bằng nước đái của chúng. Con đực thì ghếch 1 chân sau lên vách tường, bên 1 thân cây, hay cạnh một bụi rậm. Con cái, vì bộ phận sinh dục không khác gì đàn bà trong thuở hầu nhân, nên mỗi khi muốn ghi dấu sự hiện diện của mình và giới thiệu những đặc tính cá nhân…thì phải co hai chân sau lại, ngồi bệt xuống gần sát đất. Đó cũng là cách giống chó cái “ đái ngồi”!
Những tư liệu này của lòai chó hoang đều được mỗi con đánh hơi rất lâu, ngửi hít thật kỹ lưỡng và tìm hiểu rất sâu sắc. Đó là biểu hiệu của mối quan tâm đặc biệt và sự nghiên cứu, tìm hiểu thật chu đáo, kỹ càng về đồng lọai. Cùng chung mục tiêu ấy, đôi khi vào lúc đêm khuya, chúng đã cùng nhau đồng thanh tru lên hay sủa inh ỏi. Vì thế, trong ký ức mỗi con chó đều ghi sẵn một bảng danh biểu gồm đủ mọi dữ kiện về những con khác trong bầy. Mỗi con thường mất khá nhiều thời giờ để phân tách và tìm hiểu về tâm trạng đồng bọn. Nhờ đó, tuy không có trí khôn và ngôn ngữ để giới thiệu, chuyện trò, thảo luận như lòai người, nhưng sự hiểu biết lẫn nhau trong cộng đồng chó hoang vẫn phát triển thật nhanh chóng và sâu rộng.
Sau khi đã trao đổi ý kiến với nhau về vấn đề này, Alexei đã đưa một kết luận như sau:
- Khi con người đã hiểu biết những gì diễn ra trong lòai chó hoang, chắc người ta sẽ không còn nỡ ra tay tiêu diệt chúng!
Nhìn chung, mối tương quan giao tế giữa các bầy chó hoang đông đảo trong khu vực này, chúng tôi thấy rất yên ổn. Chúng luôn luôn sinh động, chạy qua chạy lại lăng xăng. Mỗi khi gặp nhau chúng chỉ phe phẩy đuôi, rồi lại đường ai nấy đi. Nhưng, theo lời kể của Alexei, thỉnh thỏang cũng vẫn xảy ra những cuộc chiến khá ồn ào, náo nhiệt. Đó là vào thời kỳ động đực của lòai chó cái. Nhất là khi nào lại có những anh chàng chó đực tỏ ra quá cuồng bạo, liều lĩnh tranh dành. Hoặc khi một bầy chó khác còn trẻ và sung sức bắt đầu đi chiếm chỗ cư trú của những con khác già yếu hơn…Dù vậy, những cuộc sáo trộn ấy cũng chỉ diễn ra trong chốc lát mà thôi. Rồi đâu lại vào đấy. Chúng rất mau quên và luôn luôn tỏ ra cố gắng giải quyết vấn đề tranh chấp bằng đường lối ôn hòa, bất bạo động.
Tuy nhiên, đôi khi một cuộc tranh chấp nhỏ bỗng nhiên bùng nổ thành một cuộc chiến thực sự và vô cùng tàn bạo giữa bầy nọ với bầy kia, đưa đến sự một mất một còn của cả một bầy. Alexei giải thích:
- Thỉnh thỏang vào lúc đêm khuya, bỗng nhiên bạn nghe có tiếng tru vang lừng đồng lọat của cả một bầy trong khu kỹ nghệ này. Đó thường là tiếng reo phô trương của một bầy chó vừa đắc thắng!...
CHÓ HOANG VÀ CHUỘT!
Với thành kiến thông thừơng, người ta ai cũng sợ lòai chó hoang. Cộng thêm vào đó báo chí còn thường loan tin giật gân một cách nông nổi và kể ra những mẩu chuyện ngu đần đầu Ngô mình Sở về sự tấn công, cắn xé, ăn thịt người của lòai chó hoang…để gây mối thù ghét trong quần chúng, tạo áp lực với nhân viên hữu trách phải mở những cuộc tảo thanh ruồng bắt hàng lọat để tiêu diệt hết tất cả các bầy chó hoang vô tội!
Hành động tuyệt diệt giống chó hoang như thế, ngòai vấn đề lương tâm, còn có vấn đề quân bình môi sinh của thủ đô Mát Cơ Va. Hiện nay nhiều người dân đã từng cư ngụ lâu năm trong thành phố lớn và lâu đời nhất của nước Nga này hãy còn nhớ mãi hậu quả của “ Thế Vận Hội năm 1980” đã tổ chức ở đây.
Trước khi Thế Vận Hội khai mạc, các giới hữu trách ở thủ đô Mát Cơ Va cho rằng muốn làm đẹp mắt du khách đến từ khắp nơi trên thế giới, muốn cho thủ đô tăng thêm vẻ văn minh mỹ miều, không thua gì các thủ đô tráng lệ đông dân cư nhất thế giới, cần phải cấp tốc mở một cuộc tảo thanh đại qui mô để tiêu diệt hết các lòai chó hoang. Kết quả hàng chục ngàn con chó hoang đã bị thủ tiêu không chút sót thương. Nhưng ngay sau khi Thế Vận Hội đã bế mạc và du khách thập phương đã kéo nhau trở về cố quốc hết rồi, trả Mát Cơ Va lại cho mát Cơ Va, bỗng nhiên người ta thấy cả binh đòan chuột đông lúc nhúc xuất hiện khắp nơi, mọi chốn. Alexei đã giải thích về vấn đề này như sau:
- Thông thường, dù đói đến đâu giống chó hoang cũng không mấy khi ăn thịt chuột. Vì thịt chuột không hợp khẩu vị của chúng. Nhưng chúng nhất định không bao giờ chấp nhận cho lòai chuột sống lảng vảng chung quanh. Không một con chuột nào gặp chó hoang mà thóat chết. Tại sao? Nguyên nhân chính chỉ là vấn đề tranh sống. Lòai chuột là lòai vật săn mồi, và chuyên sống bằng thực phẩm dư thừa của lòai người…
Đối với lòai chuột, muốn bắt hết để tiêu diệt thật là khó. Nếu không nói là phí công vô ích. Vì giống vật gặm nhấm này vốn sinh sôi nảy nở rất nhanh và rất nhiều. Do đó, bằng mọi cách, nhân viên gác dan trong những kho hàng và các khu kỹ nghệ lại phải tìm cho ra mấy con chó hoang để dùng nó làm đồng minh trợ lực. Khi tình trạng đã tạm thời tái ổn định, giống cho hoang đã kết tập thành bầy và đã trở nên “ chủ nhân” lãnh thổ rồi, tự nhiên chúng phải bảo vệ lấy quyền lợi, chẳng những săn bắt, tiêu diệt lòai chuột, chúng còn có bổn phận ngăn chận làn sóng xâm lăng của các lòai chồn, cáo, và các giống chó khác đến từ phương xa. Nhờ đó chúng cũng ngăn ngừa được chứng bịnh chó dại cho cả thủ đô.
ĐỐI PHÓ VỚI CHÓ HOANG CÁCH NÀO?
Dù sao khi một con chó hoang đã tấn công người ta, con chó ấy vẫn cần phải tìm bắt và thủ tiêu liền. Đây là một vấn đề luôn luôn đáng cho chúng ta phải quan tâm đặc biệt. Tôi hỏi Alexei:
- Trong trường hợp bất ngờ gặp phải một con chó lạ có vẻ hung dữ muốn tấn công, ta phải làm sao?
Alexei trả lời và nhấn mạnh:
- Trước hết, ta không nên tỏ ra sợ hãi. Giống chó là giống vật rất nhạy cảm. Nếu là chó hoang thì phải gọi là “ siêu nhậy cảm “ mới đúng. Chúng nó nhận ra được ngay mối cảm xúc của người đối diện. Vì trong lúc sợ hãi con người thường tiết ra một mùi vị rất đặc biệt. Đối với tâm lý của giống chó, trạng thái sợ sệt được coi như hành vi đối nghịch của kẻ thù. Ta cũng không nên tự nhiên bỏ chạy. Con chó sẽ lập tức đuổi theo liền và lăn sả vào cắn xé ngay. Hành vi đối phó thích hợp nhất trong hòan cảnh này là giữ bình tĩnh tuyệt đối, rồi vận hết nội lực thét lên một tiếng thật to, đồng thời cúi xuống làm như thể ta muốn nhặt một cục đá…Trong mọi trường hợp, đối phó với 1 con chó có vẻ hung dữ bằng cách ấy đều thành công.
Riêng phần con chó. Chính nó cũng sợ hãi. Vì thế chúng mới hay sủa. Tiếng sủa của con chó có nghĩa báo động cho ta biết rằng đó là địa hạt của nó. Còn kẻ lạ mặt kia sao lại ngang nhiên xâm nhập vào đây ? Thực sự lòai chó, dù là chó hoang, cũng không có lý do gì để chống lại lòai người. Nhưng trong một bầy chó, cũng như trong đầu mỗi con chó đều mang sẵn một thành kiến cố định về một lọai người nào đó. Có những con chó tỏ ra sợ những người to xác, hay mập lù. Có con lại rất sợ con nít. Riêng mấy con chó cái, khi đang nuôi con nhỏ, thường tỏ ra hung dữ , sẵn sàng tấn công, khác hẳn lúc bình thường.
TIẾNG NỔ CỦA XE GẮN MÁY
Lúc chúng tôi sắp sửa rời khu kỹ nghệ, bỗng có một chiếc xe gắn máy băng qua lối cửa vào khu cơ xưởng. Lập tức bầy chó nhảy dựng lên, lồng lộn chạy túa theo, sủa inh ỏi. Trước sự cố bất ngờ ấy, Alexei đã giải thích thêm cho tôi biết:
- Đối với giống chó hoang , thành phố là một nơi quá phức tạp. Chúng nó không biết phải làm sao để thích nghi với những tiếng ồn ào kỳ dị của các lọai động cơ xe cộ. Đối với chúng, tiếng động gây nên dị ứng mạnh nhất là những tiếng nổ phành phành, dồn dập như tiếng pháo của các lọai xe gắn máy. Đối với lòai chó, lọai xe ấy là những con quái vật kỳ dị, sống không sống chết không chết, thường toả ra một thứ mùi hôi khó chịu hòan tòan vô nghĩa lý, với những tiếng động quái đản, không chịu nổi, song lại chuyển động cực nhanh. Tất cả những thứ đó đã kích thích thần kinh loài chó rất mạnh, khiến mỗi khi bắt gặp chúng liền nổi khùng lên, cố chết chạy đuổi theo sủa rất dữ dội…
Theo tôi sự giải đóan tiếng chó sủa như thế vẫn chỉ có tính cách cục bộ. Thực sự , cho đến nay chưa mấy ai đã hiểu hết được những điều gì đã diễn ra trong đầu của lòai chó. Trong óc của giống chó, chúng hình dung thế giới này ra sao, và chúng đã diễn dịch những thông tin, tư liệu mà chúng đã tiếp nhận được như thế nào?
Như tôi đã biết, cho đến nay lòai người đã đề ra nhiều giả thuyết khác nhau về vấn đề này. Nhưng riêng các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu về tâm lý lòai chó lại khẳng định rằng bộ máy nhận thức trong trí não của lòai người hòan tòan không có khả năng tìm hiểu tâm lý lòai chó. Nhưng họ vẫn hy vọng đến một ngày nào đó khi lòai người đã đạt được mục tiêu, hiểu được ý nghĩ và tâm lý lòai chó thì chúng ta sẽ học hỏi thêm được nhiều điều ích lợi cho chúng ta hơn.
NHỮNG ĐẶC ĐIỂM ĐÁNG CHÚ Ý:
* TẠI MỸ VÀ CÁC NƯỚC DÂN CHỦ ÂU CHÂU HIẾM THẤY MỘT CON CHÓ HOANG CHẠY RONG NGÒAI ĐƯỜNG. NGƯỢC LẠI, TẠI THỦ ĐÔ NGA SÔ, MÁT KƠ VA (MOSKVA), TRÊN 30 NGÀN CON CHÓ HOANG ĐỦ GIỐNG, TINH RANH, THA HỒ SỐNG NHỞN NHƠ !...
* CHÓ HOANG BIẾT SỐNG HỢP QUẦN, THÁO VÁC HƠN, TINH KHÔN HƠN, SÀNH TÂM LÝ CON NGƯỜI HƠN CÁC LÒAI CHÓ KIỂNG!
* VÀI ĐIỂM TƯƠNG ĐỒNG HAY KHÁC BIỆT GIỮA GIỐNG CHÓ VÀ GIỐNG NGƯỜI
Đặng Văn Nhâm
LTG.- Nhân dịp đầu năm “ con chó”, tìm hiểu lòai chó để biết thêm về lòai người?
Vâng, có thể đúng vậy!
Nhà nghiên cứu về tập tính của các lòai động vật (ethologue), người Hung Gia Lợi , tên Vilmos Csányl, nổi danh khắp thế giới nhờ các tác phẩm “ best-sellers” nghiên cứu về giống chó đã viết như sau:
-“ Nếu so sánh cấu trúc giữa cộng đồng lòai chó hiện nay với lòai người thời cổ đại, trước khi có ngôn ngữ, ta thấy có nhiều điểm tương đồng.Thành viên của 2 cộng đồng này đã hợp tác và giao cảm với nhau để cố gắng tìm hiểu trạng thái tinh thần và hành động của nhau. Theo tôi, đôi bên đã tương tác ảnh hưởng lẫn nhau từ giai đọan con người mới bắt đầu chuyển hóa từ dạng hầu nhân, một lọai động vật có vú, thành người, và cả sau này, khi con người đã trở nên chủ nhân lòai chó. Nếu giả thuyết này đúng, sự nghiên cứu về những đặc tính của lòai chó có thể dùng làm mẩu mực để nhận thức ra và tìm thấy bản chất của lòai người trong thời kỳ phôi thai. Trong nghiên cứu, chúng tôi đã nêu lên một số so sánh tương đồng giữa hành vi và tâm lý của lòai người với giống chó. Những yếu tố tương đồng trong các chứng nghiệm ấy không có tính cách ngẫu nhiên hay tình cờ, mà đã dựa trên những yếu tố tiến hóa thuộc giòng vận chuyển tự nhiên của hành vi tâm lý.
Quan sát giống chó, ta có thể hiểu biết thêm được rất nhiều về nguyên nhân đã phát sinh ra thái độ và cách cư xử của lòai người...” .[ Trích diễn từ của Vilmos Csányl, đọc năm 1995 trong buổi tiếp tân của viện Hàn Lâm Khoa Học Hung Gia Lợi (Académie des Sciences de Hongrie)].
* Sách của ông đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác nhau. Bản dịch Anh ngữ tựa đề ” If Dogs Could Talk” (North Point Press, 2005)
ĐVN
*
GIANG SƠN LÒAI CHÓ HOANG
Sau khi chế độ CS vừa bị băng họai tại thánh địa Nga Sô, năm 1992, tôi đã làm một chuyến viễn du trên đất Nga, đặc biệt tại thủ đô Moskva và một vài thủ đô của một số tiểu bang chư hầu trong liên bang Sô Viết như: Ukraine, Georgia…Lần ấy tôi đã viếng thăm một số cộng đồng người Việt miền Bắc lưu vong, để tìm hiểu đời sống hằng ngày của họ tại những nơi ấy. Nhưng lần sau này, tôi đã được một người bản xứ chỉ dẫn cho xem và tìm hiểu về đời sống của lòai chó hoang, đủ chủng lọai. Xã hội chó hoang đã tạo nên một hình ảnh rất đặc biệt, cho đến nay vẫn hãy còn sinh động cách lạ lùng trong thành phố Mát Cơ Va rộng lớn mênh mông này…
Theo chân người hướng đạo, anh Alexei, một nghiên cứu sinh ngành sinh vật học (biologie), chúng tôi khởi từ vùng Tây –Nam của thủ đô Moskva, theo các đại lộ Matveev, Otchakov, và Mitchourine…nằm trên vòng đai để tiến vào trung tâm thành phố. Nơi đây là một vùng tam giác lớn, rộng mênh mông, gồm tòan những khu kỹ nghệ đang bị lụn bại, hoặc bỏ phế. Quang cảnh kỳ quặc này, hầu hết đều là những kho chứa hàng tạm, dài hun hút tưởng chừng như vô tận cùng với những nhà máy xi măng, những khỏang đất hoang bao la, dấu vết của những khu làng, xóm cũ. Trong đó có những sườn nhà vẫn còn sót lại những khung kính. Những chỗ chứa các thứ đồ phế thải kỹ nghệ … Quang cảnh này đã nhắc cho tôi nhớ đến truyện Stalker của anh em nhà văn nổi tiếng, chuyên viết về khoa học giả tưởng tên là Strougatski, mà đến năm 1979 , điện ảnh gia Andrei Tarkovski đã mô phỏng thành phim.
Bây giờ, đứng giữa cảnh hoang phế của một nơi đã từng có thời được tôn vinh như thánh địa của chủ thuyết CS quốc tế, trước mắt tôi, chỉ còn lại là một xã hội tòan chó hoang, các lọai chó pha giống, với bộ lông dầy cui, xù xì, phủ đầy bụi đất. Chúng có cái đầu to tướng với đôi mắt tinh quái, luôn phóng ra những tia nhìn không chút thiện cảm nào. Chúng khác hẳn các giống chó kiểng mà chúng ta vẫn thường nuôi làm bạn trong nhà!
Chúng tôi đã men theo lối đường rầy cũ để thẩm nhập vào giang sơn của lòai chó hoang, tưởng rằng đó là cách êm thắm nhất. Nhưng không ngờ, khi chúng tôi còn ở tận ngòai xa, những tiếng sủa hung hăng báo động của mấy con chó trách nhiệm canh gác vòng đai đã vang lên inh ỏi, gây náo động cả vùng. Anh Alexei, người hướng dẫn, giải thích với tôi:
- Từ lâu lắm rồi, con người đã có ý muốn tìm hiểu cấu trúc xã hội của các lòai động vật. Nhiều nhà nghiên cứu đã phải lặn lội vào tận rừng sâu, sống trong đó nhiều năm để gần gũi và làm quen với lòai cho sói. Kết quả, họ đã cho chúng ta biết nhiều khám phá đáng kinh ngạc. Nhưng, hôm nay, chúng ta chẳng cần phải đi đâu xa, vẫn có thể quan sát và tìm hiểu được những đặc tính của lòai chó hoang, hằng ngày vẫn sống bên cạnh chúng ta, rồi lâu dần , theo năm tháng, sẽ hóa thành lòai chó dại.
[ Chú ý: chữ “ dại” tôi dùng nơi đây để trỏ những con chó vô chủ, đi hoang, vì sống cô độc lâu năm, đã trở về trạng thái man dại, như lòai thú dữ. Nhưng vẫn không phải là chó điên!].
Chúng tôi vẫn tiếp tục đi vào vùng đất mênh mông, ngổn ngang những khối bê tông và xác các lọai xe phế thải. Chỗ này vốn là khu kỹ nghệ, chúng tôi thấy có khỏang 2 chục bầy chó hoang mà mỗi bầy ước chừng có đến 7 con chó lớn với một số chó con. Trong đám, tôi để ý thấy có 2 con chó đực, một con lông vàng, một con chó đốm, đang nhìn chúng tôi với một thái độ dửng dưng. Bên cạnh 2 chàng này là một con chó cái mỹ miều, trông còn non, rất khờ khạo, đang nhìn chúng tôi với đôi mắt đượm một vẻ buồn bâng khuâng xa vắng. Trong khi đó bầy chó con nhỏ xíu màu kem của cô nàng đang xúm xít bu quanh mẹ, nhảy nhót và trững giỡn.
Alexei giải thích:
- Mấy con này không tỏ ra sợ sệt gì trước người lạ, có lẽ vì chúng nó đã có người nuôi!
TÔN TI TRẬT TỰ
Vẫn theo Alexei, trong xã hội chó hoang, cũng chẳng khác nào lòai chó sói, đều có một hệ thống tôn ti trật tự đàng hòang. Trong xã hội chó, con đực nào to lớn, khỏe mạnh nhất thường đóng vai chúa tể. Cách kiểm chứng dễ nhất, khi ta ném cho chúng một mẩu thịt, luôn luôn con chúa tể thường chiếm lấy ăn trước. Tuy vậy, trong giới chó cái hình như lại có một tôn ti trật tự riêng.
Alexei giải thích thêm:
- Tuy nhiên, mỗi bầy đều có một hệ thống khác nhau. Có khi một con chó đực không khỏe nhất, nhưng giàu kinh nghiệm nhất vẫn có thể đóng vai chúa tể. Ngòai ra, tôi còn thấy có bầy, một con cái đã áp đảo được cả con đực to lớn, khỏe mạnh nhất. Theo tôi có lẽ đời sống trong thành phố phức tạp hơn là đời sống trong rừng, trong bụi. Nơi đây, muốn đóng vai chúa tể một bầy chó hoang, con chó ấy phải có trí khôn và thông minh nhiều hơn là sức lực. Dù sao, trong xã hội lòai chó, kể cả chó hoang và chó sói, chỉ có những con đực mới được đóng vai trò chua tể mà thôi!
Khi quan sát bầy chó hoang đông đảo này, tôi nhận thấy một điều đáng nói: dù khi tranh ăn, những bầy chó hoang vẫn tỏ ra biết giữ đúng cương vị của mình, nên không mấy khi xảy ra bạo động. Chúng biết duy trì tình trạng giao du thân thiện.Bởi vì chúng ý thức được sự hợp bầy của chúng chỉ có tính cách tự nguyện và do sự tương hợp, chứ không hề gắn bó bằng mối liên hệ huyết thống nào.
Người ta cũng thấy có nhiều con lẻ loi, chỉ thích sống cô đơn. Như vậy, chẳng phải vì những con ấy đã bị tẩy chay, hay bị gạt ra rìa. Thực ra, mấy con chó ấy đã tự biết bản thân nó có đủ sức mạnh và khả năng để không cần phải nương tựa vào sức mạnh của đám đông , mà người ta vẫn gọi là chó hùa!
Chúng tôi đang tiến gần tới lối vào một xưởng làm xi măng, nơi có mấy con chó mới lớn lên còn hăng máu đang cắn lộn lọan xà ngầu làm cát bụi tung lên mù mịt. Trước cảnh đó, Alexei chợt nhớ lại một mẩu chuyện đã thuộc về quá khứ.Anh kể:
- Cách nay khỏang hơn 10 năm, tại chỗ này đã có một bầy chó hùng hậu, nhiều con to lớn khỏe mạnh sống chung với nhau. Đó là bầy chó mà tôi và mấy người bạn của tôi đều tỏ ra rất thích. Bầy chó này đã có một con chúa trùm oai phong đầy quyền lực. Con này có bộ lông trắng tinh, với cái đầu to như một cái đấu, rất khỏe, tên là Batia. Tất cả mọi con khác trong bầy đều tỏ ra khiếp sợ nó. Mỗi lần con nào đối diện với nó đều phải cúi gầm đầu sát đất và quì mọp xuống. Ngay cả đến mấy con chó nhỏ, bước đi còn quờ quạng lảo đảo như chàng say rượu, vốn chưa biết sợ hãi là gì, và thường chỉ biết có một con mẹ của chúng mà thôi, thế mà cũng biết khiếp uy của con Batia. Con chó đầu đàn này đã tỏ ra rất tinh khôn và có lý tính sáng suốt. Nó đi đâu cũng có một con đực khác to lớn, cục mịch ,nhưng lại rất ngoan ngõan theo sau như một tên “ tà lọt” theo hầu chủ. Trong bầy chó này còn có một con khác, tụi tôi đã đặt tên cho nó là “ Bíelonos”( có nghĩa “mũi trắng”) với bộ lông đen tuyền. Con này khỏe mạnh nhất trong bầy. Nó to lớn kềnh càng, và thô bạo như một tên võ phu đầy kiêu ngạo. Trong ăn uống, con này luôn luôn chiếm phần ăn trước tiên. Chẳng một con nào dám tranh với nó bao giờ. Trong mùa giao cấu, con Bíelonos cũng đóng vai hạm chúa. Các con đực khác, dù đã thèm đến độ nhểu dãi nhớt lòng thòng, và cái lưng đã co rúm, cong vòng xuống gần sát đất, nhưng vẫn không dám sán lại gần cô nàng chó cái, trước mắt con Bíelonos. Một bước lại gần người đẹp lúc bấy giờ đúng là một liều lĩnh dại dột để chuốc lấy tai vạ hãi hùng. Vì thế, không một con chó cái nào trong bầy thóat khỏi hành động dập liễu vùi hoa tàn bạo của con Bielonos, và hầu hết mấy đàn chó nhỏ , thuộc nhiều lứa khác nhau trong bầy này đều là sản phẩm máu huyết của nó. Tuy vậy, nhưng con Bielonos vẫn không phải là đầu đàn. Chính con Batia mới có đủ quyền uy tột đỉnh.
CẨU HỢP TRONG MÙA GIAO HOAN
Vào mùa động nứng, chẳng khác nào mùa cưới của người VN trước Tết, trong đàn chó hoang này đã diễn ra những cảnh trông rất ngộ nghĩnh. Từng đàn chó đực, thuộc các bầy khác nhau, thường hay thè cái lưỡi đỏ hỏn, dài thòng, nhểu đầy nước dãi, nối đuôi nhau, chen chúc chạy theo sau một con chó cái đang tỏa mùi dâm hương, khêu gợi dục tình. Dĩ nhiên giây phút hạnh phúc, sướng khóai thần tiên với người đẹp, thường luôn luôn thuộc về tay những con chó to lớn và khỏe mạnh nhất. Nhưng đôi khi dịp may hãn hữu ấy lại bất ngờ rơi vào tay một con chó gầy ốm, rất tầm thường. Bởi vì, giữa lúc mấy con chó to lớn, khỏe mạnh đang mải mê gầm gừ, hung hăng cắn xé nhau để tranh cướp người đẹp, một con chó khác tinh ranh, lợi dụng đúng thời cơ ấy đã lẹ làng phóng lên lưng người đẹp, chiếm ngay lấy nàng, để hưởng thú ái ân.
Vì thế, ta không còn lấy gì làm lạ khi thấy giống chó, gồm cả đực lẫn cái, thường giao hợp lẫn lộn với nhau, bất kể thuộc cùng trong một bầy hay khác giống.
Trong một bầy chó , dù đông đến cả chục ngàn con như trường hợp này , người ta vẫn nhận ra được một đặc điểm đáng chú ý là giống chó đực nhiều gấp đôi chó cái. Sự tương quan về số lượng giống cái và giống đực như thế còn có tính cách duy trì một giới hạn. Nhờ vậy, trải qua đã bao nhiêu năm rồi, số chó hoang ở thủ đô Mát Cơ Va này vẫn ổn định với con số ước tính trung bình là 30 ngàn con. Thỉnh thỏang, người ta cũng đã đưa ra những thông tin giật gân, cho rằng số lượng chó hoang ở Mát Cơ Va đã bùng nổ, tăng vọt lên đến mức khủng khiếp. Nhưng thực sự đó chẳng qua chỉ là lọai tin đồn vô căn cứ.
KIẾM SỐNG
Tuy đông đảo như vậy, nhưng chẳng phải 30 ngàn con chó hoang ấy đều kiếm ăn giống nhau. Theo Alexei, khỏang 1 phần 3 trong đám ấy biết phục tùng và ngoan ngõan tuân lịnh được người ta cho ăn và có chỗ ở đàng hòang. Công việc của chúng mỗi ngày 24 giờ liên tục là phải canh gác mấy bãi đậu xe và bảo vệ một vài cơ xưởng còn đang họat động khập khiễng.
Một số khác có vẻ hung hăng dữ tợn bắt buộc phải kiếm ăn bằng những mánh khóe tinh khôn riêng của chúng. Nói về đám này, Alexei kể:
- Có một số khác cũng sống trong những khu kỹ nghệ hay trong sân của những kiến trúc hoang phế phải tự nuôi sống bằng các thứ rác rưởi, hay những món phế thải vụn vặt. Ngòai ra còn có những con chó thích sống cô đơn, không hợp bầy và chuyên “ăn xin”. Mấy con này rất tinh khôn và hết sức nhạy cảm. Chúng am tường đến tận cùng thấu đáo tâm lý của lòai người. Trước một đám đông người, chỉ cần bắt gặp ánh mắt của một bà nào đó, con chó ăn xin có thể đóan ra ngay người đàn bà phúc hậu ấy đã có lòng từ ái đối với nó. Lập tức nó rón rén bước những bước ngắn, thật nhẹ nhàng, mon men lại gần đối tượng để xin ăn, bằng đôi mắt van lơn ướt át, và cái đuôi luôn luôn phe phẩy ra điều quyến luyến, biết ơn. Nhìn cách ăn xin ấy của con chó hoang, tự nhiên ta thấy sao mà chúng nó có vẻ giống mấy người ăn mày trên đường phố các xứ nghèo đến thế. Khi người ăn mày nhận ra đối tượng, họ cũng khom lưng , cúi đầu, rón rén bước lại gần, đôi bàn tay chìa ra trước ngực, với ánh mắt tràn ngập vẻ bi ai thống thiết…
Ngòai ra, còn có những con chó hoang biết kiếm sống phong lưu trong những ga xe điện ngầm- métro-, là những nơi ấm áp, tiện nghi. Hằng ngày, giữa những làn sóng người đông đảo, lúc nào cũng tấp nập vội vã, những miếng ăn rơi vãi khắp nơi, lắm khi đầy cả các thùng rác, chúng chẳng cần phải cầu khẩn van xin ai hết. Khi nào đói bụng, chúng chỉ mất công chịu khó sục sạo trong chốc lát là xong. Khi vấn đề bao tử đã yên rồi, chúng ung dung kiếm một chỗ xó xỉnh nào đó, yên tịnh, ấm áp, ít người qua lại để trải dài tấm thân lông lá xù xì ra nằm nghỉ ngơi, đôi mắt lim dim, mơ màng như đang thả hồn theo mộng đẹp có bóng sắc giai nhân…
CHÓ KIỂNG VÀ CHÓ HOANG
Riêng những bầy chó hoang đã trở nên man rợ thực sự, người ta thấy chúng tụ tập trong những khu kỹ nghệ hoang phế. Bọn này tỏ ra chỉ hợp quần trong một khuôn khổ rất hạn hẹp giữa những con đồng lọai với nhau. Chúng sống cô độc và cách biệt, hòan tòan không có một chút một liên hệ nào đối với lòai người. Chúng thường chạy rong, sục sạo kiếm ăn, săn bắt mấy con mèo hay chuột...Trong những bầy chó man dại ấy, không bao giờ người ta có thể tìm thấy một con chó kiểng, rặt giống, lạc lõng vào đấy. Những con chó kiểng, rặt giống, đã được nuôi từ nhỏ tới lớn trong mái ấm gia đình của lòai người chẳng khác nào con “ Mowgli” trong truyện “ Book of the Jungle” ( sách rừng xanh) của một nhà văn Anh nổi tiếng. Nó không biết phải xoay sở ra sao, một khi đã bị thất lạc khỏi tổ ấm, nơi nó đã được nuôi nấng, chăm sóc, nâng niu, kiều dưỡng từ lúc sơ sinh. Ra khỏi vòng tay của lòai người, mấy con chó kiểng này hòan tòan không có khả năng quyết định, không biết tự mưu sinh, luôn luôn ngơ ngác, sợ sệt, nhất là vô cùng sợ hãi, cuống quít, và hay run rẩy cụp chặt đuôi vào đít, mỗi khi gặp xe cộ lưu thông qua lại.
Nơi đây, thiết tưởng tôi cần nhấn mạnh đặc điểm này: sống đời chó hoang không phải dễ. Chó hoang chính là sản phẩm gạn lọc khắt khe của một chuỗi dài thời gian, gồm nhiều năm tháng cay nghiệt. Một con chó ngu đần chỉ cần đi hoang trong vài giờ đã bị bắt đem về “ phú de” (fourrière), để thủ tiêu, hoặc bị xe cán nát thây, hay bị chết cóng, xác còng queo, ruồi kiến bu đầy!…Nếu con chó ấy lại tỏ ra lung lăng, hung dữ, khiến người ta sợ hãi. Tất nhiên họ sẽ gọi ngay cho sở Phú De (fourrière), và nhân viên sẽ đến bắt đi liền. Như vậy, hy vọng sống sót của nó lúc bấy giờ chỉ còn mong manh như sợi tơ trời!
Để làm nổi bật lên đặc tính quan yếu nhất của lòai chó hoang, Alexei đưa ra một nhận xét so sánh tương đồng bằng câu ngắn gọn:
- Vì nhu cầu sinh tồn của bản thân trong từng giây phút, và nhất là phải đối phó thường xuyên với mọi bất trắc, hiểm nguy, nên giống chó hoang đã tỏ ra thông minh, lanh lợi và ứng xử khôn ngoan hơn giống chó kỉểng rất nhiều!
SỐ PHẬN CỦA BẦY CHÓ CON ĐÃ AN BÀI SẴN
Chúng tôi đang nói chuyện đến đây, bỗng nhiên thấy một đàn chó con xinh xắn, trông hết sức dễ thương, mặc dù bộ lông của chúng rất nhem nhuốc bản thỉu, vừa từ một khu xí nghiệp đua nhau chen chúc chạy túa ra ngòai vui vẻ nô đùa vô cùng ngây thơ sung sướng. Lúc bấy giờ một người gác dan cũng vừa chợt đến. Trên tay anh ta đang ôm một bọc plát tích lớn kềnh càng. Thấy thế, anh ta vội dừng lại, đứng dậm chân trên mặt đất ra hiệu đuổi chúng trở vào. Kế đó, anh ta đã cho chúng tôi biết, bầy chó nhỏ này đông khỏang 67 con.
Khi chúng tôi bước vào thấy bầy chó con ấy đã phân tán thành từng nhóm nhỏ nằm dài trên mấy đống gạch cát. Sự xuất hiện bất ngờ của chúng tôi, những người lạ mặt, đã khiến chúng túa lên sủa inh ỏi một cách bâng quơ chiếu lệ. Alexei nói với tôi:
- Bọn này rồi sẽ bị hy sinh hết trong một thời gian ngắn sắp tới. Chừng 7 tháng nữa chúng sẽ tự động rời khỏi bầy. Mỗi con phải đi tìm một phương sinh sống. Nhưng đại đa số đều chết hết. Khi mấy con lớn đã lìa bầy, song những con nhỏ vẫn còn tiếp tục ở lại. Lúc bấy giờ mấy con chó nhỏ này hãy còn có cơ hội rời khỏi đây để đi tìm may mắn. Nếu không, số phận bị tiêu diệt tập thể sẽ không sao tránh khỏi. Một hôm nào đó người ta sẽ đến bắt hết rồi cột lại, và ra tay giết chết từng con một, không để sót 1 con nào. Trông thật là thê thảm!...
ÔN HÒA VÀ THÔNG CẢM
Khu kỹ nghệ lớn rộng mênh mông này là nơi quần cư tụ hội của nhiều bầy chó hoang. Chúng sống chung đụng như vậy không có một ranh giới nào rõ rệt và cũng chẳng có một phạm vi ảnh hưởng nào ngăn cách. Một con chó sói lạc lõng vào đây vẫn có thể nhập bầy, miễn đừng chiếm hang ổ, hay xông vào dành chỗ cư trú cố định của bầy chó hoang. Như thế, nguy cơ mất mạng rất có thể xảy ra. Trong những khỏang trống có tính cách công cộng, không thuộc quyền chiếm hữu riêng của bầy chó nào, không con nào đánh dấu hẳn hoi, con chó sói cứ tùy tiện xử dụng. Trong xã hội chó hoang tinh thần bao dung khá rộng rãi. Lòai chó thường phải mất một thời gian khá lâu để tìm hiểu “ dấu hiệu” của những con khác cũng như để ghi lại dấu hiệu riêng của mình. Ngược lại với các lòai gia súc khác, giống chó hoang không đánh dấu sự hiện diện của mình một cách lôn xộn. Chúng chỉ đánh dấu tại những chỗ giao điểm của các chặng đường đi hay chu vi nơi sinh họat chính của chúng mà thôi. Mỗi mùi vị của một con chó hoang đều mang một đặc tính độc nhất và chứa đựng đầy đủ một số lượng tư liệu về chủng tính, đực hay cái, về tuổi tác, già hay trẻ, tình trạng thể lực và xúc cảm, cùng với khả năng giao cấu. Những thông tin tư liệu ấy đều được cập nhật hằng ngày. Mỗi con niêm yết công khai bằng nước đái của chúng. Con đực thì ghếch 1 chân sau lên vách tường, bên 1 thân cây, hay cạnh một bụi rậm. Con cái, vì bộ phận sinh dục không khác gì đàn bà trong thuở hầu nhân, nên mỗi khi muốn ghi dấu sự hiện diện của mình và giới thiệu những đặc tính cá nhân…thì phải co hai chân sau lại, ngồi bệt xuống gần sát đất. Đó cũng là cách giống chó cái “ đái ngồi”!
Những tư liệu này của lòai chó hoang đều được mỗi con đánh hơi rất lâu, ngửi hít thật kỹ lưỡng và tìm hiểu rất sâu sắc. Đó là biểu hiệu của mối quan tâm đặc biệt và sự nghiên cứu, tìm hiểu thật chu đáo, kỹ càng về đồng lọai. Cùng chung mục tiêu ấy, đôi khi vào lúc đêm khuya, chúng đã cùng nhau đồng thanh tru lên hay sủa inh ỏi. Vì thế, trong ký ức mỗi con chó đều ghi sẵn một bảng danh biểu gồm đủ mọi dữ kiện về những con khác trong bầy. Mỗi con thường mất khá nhiều thời giờ để phân tách và tìm hiểu về tâm trạng đồng bọn. Nhờ đó, tuy không có trí khôn và ngôn ngữ để giới thiệu, chuyện trò, thảo luận như lòai người, nhưng sự hiểu biết lẫn nhau trong cộng đồng chó hoang vẫn phát triển thật nhanh chóng và sâu rộng.
Sau khi đã trao đổi ý kiến với nhau về vấn đề này, Alexei đã đưa một kết luận như sau:
- Khi con người đã hiểu biết những gì diễn ra trong lòai chó hoang, chắc người ta sẽ không còn nỡ ra tay tiêu diệt chúng!
Nhìn chung, mối tương quan giao tế giữa các bầy chó hoang đông đảo trong khu vực này, chúng tôi thấy rất yên ổn. Chúng luôn luôn sinh động, chạy qua chạy lại lăng xăng. Mỗi khi gặp nhau chúng chỉ phe phẩy đuôi, rồi lại đường ai nấy đi. Nhưng, theo lời kể của Alexei, thỉnh thỏang cũng vẫn xảy ra những cuộc chiến khá ồn ào, náo nhiệt. Đó là vào thời kỳ động đực của lòai chó cái. Nhất là khi nào lại có những anh chàng chó đực tỏ ra quá cuồng bạo, liều lĩnh tranh dành. Hoặc khi một bầy chó khác còn trẻ và sung sức bắt đầu đi chiếm chỗ cư trú của những con khác già yếu hơn…Dù vậy, những cuộc sáo trộn ấy cũng chỉ diễn ra trong chốc lát mà thôi. Rồi đâu lại vào đấy. Chúng rất mau quên và luôn luôn tỏ ra cố gắng giải quyết vấn đề tranh chấp bằng đường lối ôn hòa, bất bạo động.
Tuy nhiên, đôi khi một cuộc tranh chấp nhỏ bỗng nhiên bùng nổ thành một cuộc chiến thực sự và vô cùng tàn bạo giữa bầy nọ với bầy kia, đưa đến sự một mất một còn của cả một bầy. Alexei giải thích:
- Thỉnh thỏang vào lúc đêm khuya, bỗng nhiên bạn nghe có tiếng tru vang lừng đồng lọat của cả một bầy trong khu kỹ nghệ này. Đó thường là tiếng reo phô trương của một bầy chó vừa đắc thắng!...
CHÓ HOANG VÀ CHUỘT!
Với thành kiến thông thừơng, người ta ai cũng sợ lòai chó hoang. Cộng thêm vào đó báo chí còn thường loan tin giật gân một cách nông nổi và kể ra những mẩu chuyện ngu đần đầu Ngô mình Sở về sự tấn công, cắn xé, ăn thịt người của lòai chó hoang…để gây mối thù ghét trong quần chúng, tạo áp lực với nhân viên hữu trách phải mở những cuộc tảo thanh ruồng bắt hàng lọat để tiêu diệt hết tất cả các bầy chó hoang vô tội!
Hành động tuyệt diệt giống chó hoang như thế, ngòai vấn đề lương tâm, còn có vấn đề quân bình môi sinh của thủ đô Mát Cơ Va. Hiện nay nhiều người dân đã từng cư ngụ lâu năm trong thành phố lớn và lâu đời nhất của nước Nga này hãy còn nhớ mãi hậu quả của “ Thế Vận Hội năm 1980” đã tổ chức ở đây.
Trước khi Thế Vận Hội khai mạc, các giới hữu trách ở thủ đô Mát Cơ Va cho rằng muốn làm đẹp mắt du khách đến từ khắp nơi trên thế giới, muốn cho thủ đô tăng thêm vẻ văn minh mỹ miều, không thua gì các thủ đô tráng lệ đông dân cư nhất thế giới, cần phải cấp tốc mở một cuộc tảo thanh đại qui mô để tiêu diệt hết các lòai chó hoang. Kết quả hàng chục ngàn con chó hoang đã bị thủ tiêu không chút sót thương. Nhưng ngay sau khi Thế Vận Hội đã bế mạc và du khách thập phương đã kéo nhau trở về cố quốc hết rồi, trả Mát Cơ Va lại cho mát Cơ Va, bỗng nhiên người ta thấy cả binh đòan chuột đông lúc nhúc xuất hiện khắp nơi, mọi chốn. Alexei đã giải thích về vấn đề này như sau:
- Thông thường, dù đói đến đâu giống chó hoang cũng không mấy khi ăn thịt chuột. Vì thịt chuột không hợp khẩu vị của chúng. Nhưng chúng nhất định không bao giờ chấp nhận cho lòai chuột sống lảng vảng chung quanh. Không một con chuột nào gặp chó hoang mà thóat chết. Tại sao? Nguyên nhân chính chỉ là vấn đề tranh sống. Lòai chuột là lòai vật săn mồi, và chuyên sống bằng thực phẩm dư thừa của lòai người…
Đối với lòai chuột, muốn bắt hết để tiêu diệt thật là khó. Nếu không nói là phí công vô ích. Vì giống vật gặm nhấm này vốn sinh sôi nảy nở rất nhanh và rất nhiều. Do đó, bằng mọi cách, nhân viên gác dan trong những kho hàng và các khu kỹ nghệ lại phải tìm cho ra mấy con chó hoang để dùng nó làm đồng minh trợ lực. Khi tình trạng đã tạm thời tái ổn định, giống cho hoang đã kết tập thành bầy và đã trở nên “ chủ nhân” lãnh thổ rồi, tự nhiên chúng phải bảo vệ lấy quyền lợi, chẳng những săn bắt, tiêu diệt lòai chuột, chúng còn có bổn phận ngăn chận làn sóng xâm lăng của các lòai chồn, cáo, và các giống chó khác đến từ phương xa. Nhờ đó chúng cũng ngăn ngừa được chứng bịnh chó dại cho cả thủ đô.
ĐỐI PHÓ VỚI CHÓ HOANG CÁCH NÀO?
Dù sao khi một con chó hoang đã tấn công người ta, con chó ấy vẫn cần phải tìm bắt và thủ tiêu liền. Đây là một vấn đề luôn luôn đáng cho chúng ta phải quan tâm đặc biệt. Tôi hỏi Alexei:
- Trong trường hợp bất ngờ gặp phải một con chó lạ có vẻ hung dữ muốn tấn công, ta phải làm sao?
Alexei trả lời và nhấn mạnh:
- Trước hết, ta không nên tỏ ra sợ hãi. Giống chó là giống vật rất nhạy cảm. Nếu là chó hoang thì phải gọi là “ siêu nhậy cảm “ mới đúng. Chúng nó nhận ra được ngay mối cảm xúc của người đối diện. Vì trong lúc sợ hãi con người thường tiết ra một mùi vị rất đặc biệt. Đối với tâm lý của giống chó, trạng thái sợ sệt được coi như hành vi đối nghịch của kẻ thù. Ta cũng không nên tự nhiên bỏ chạy. Con chó sẽ lập tức đuổi theo liền và lăn sả vào cắn xé ngay. Hành vi đối phó thích hợp nhất trong hòan cảnh này là giữ bình tĩnh tuyệt đối, rồi vận hết nội lực thét lên một tiếng thật to, đồng thời cúi xuống làm như thể ta muốn nhặt một cục đá…Trong mọi trường hợp, đối phó với 1 con chó có vẻ hung dữ bằng cách ấy đều thành công.
Riêng phần con chó. Chính nó cũng sợ hãi. Vì thế chúng mới hay sủa. Tiếng sủa của con chó có nghĩa báo động cho ta biết rằng đó là địa hạt của nó. Còn kẻ lạ mặt kia sao lại ngang nhiên xâm nhập vào đây ? Thực sự lòai chó, dù là chó hoang, cũng không có lý do gì để chống lại lòai người. Nhưng trong một bầy chó, cũng như trong đầu mỗi con chó đều mang sẵn một thành kiến cố định về một lọai người nào đó. Có những con chó tỏ ra sợ những người to xác, hay mập lù. Có con lại rất sợ con nít. Riêng mấy con chó cái, khi đang nuôi con nhỏ, thường tỏ ra hung dữ , sẵn sàng tấn công, khác hẳn lúc bình thường.
TIẾNG NỔ CỦA XE GẮN MÁY
Lúc chúng tôi sắp sửa rời khu kỹ nghệ, bỗng có một chiếc xe gắn máy băng qua lối cửa vào khu cơ xưởng. Lập tức bầy chó nhảy dựng lên, lồng lộn chạy túa theo, sủa inh ỏi. Trước sự cố bất ngờ ấy, Alexei đã giải thích thêm cho tôi biết:
- Đối với giống chó hoang , thành phố là một nơi quá phức tạp. Chúng nó không biết phải làm sao để thích nghi với những tiếng ồn ào kỳ dị của các lọai động cơ xe cộ. Đối với chúng, tiếng động gây nên dị ứng mạnh nhất là những tiếng nổ phành phành, dồn dập như tiếng pháo của các lọai xe gắn máy. Đối với lòai chó, lọai xe ấy là những con quái vật kỳ dị, sống không sống chết không chết, thường toả ra một thứ mùi hôi khó chịu hòan tòan vô nghĩa lý, với những tiếng động quái đản, không chịu nổi, song lại chuyển động cực nhanh. Tất cả những thứ đó đã kích thích thần kinh loài chó rất mạnh, khiến mỗi khi bắt gặp chúng liền nổi khùng lên, cố chết chạy đuổi theo sủa rất dữ dội…
Theo tôi sự giải đóan tiếng chó sủa như thế vẫn chỉ có tính cách cục bộ. Thực sự , cho đến nay chưa mấy ai đã hiểu hết được những điều gì đã diễn ra trong đầu của lòai chó. Trong óc của giống chó, chúng hình dung thế giới này ra sao, và chúng đã diễn dịch những thông tin, tư liệu mà chúng đã tiếp nhận được như thế nào?
Như tôi đã biết, cho đến nay lòai người đã đề ra nhiều giả thuyết khác nhau về vấn đề này. Nhưng riêng các nhà khoa học, chuyên gia nghiên cứu về tâm lý lòai chó lại khẳng định rằng bộ máy nhận thức trong trí não của lòai người hòan tòan không có khả năng tìm hiểu tâm lý lòai chó. Nhưng họ vẫn hy vọng đến một ngày nào đó khi lòai người đã đạt được mục tiêu, hiểu được ý nghĩ và tâm lý lòai chó thì chúng ta sẽ học hỏi thêm được nhiều điều ích lợi cho chúng ta hơn.